Het gaat om de kop

De partijen hebben al hun creativiteit moeten aanboren om weer nieuwe affiches te maken voor weer nieuwe verkiezingen. Op deze pagina oordelen over het resultaat, vanuit Den Haag en vanuit de wereld van reclame en vormgeving.

Bij GroenLinks dachten ze begin november zuinigjes dat de affiches van vorig jaar mei nog wel een ronde meekonden. Duizenden posters met Paul Rosenmöller lagen in de opslag. Zonde om ze ongebruikt te laten liggen, dachten ze in het campagneteam van GroenLinks. Maar door het onverwachte terugtreden van Paul Rosenmöller konden ook de oude posters bij het oud papier.

Voor zijn opvolgster Femke Halsema moest snel een nieuw affiche en een slogan worden bedacht. Het campagneteam onder leiding van Tom van der Lee is er aardig in geslaagd. Na de strenge blik van de debater Rosenmöller maakte de vaste fotograaf van GroenLinks, Bob Bronshof, een bijna romantische close-up van zijn opvolger. De aandacht wordt getrokken door twee reebruine kijkers waar het licht in rond lijkt te dansen. Halsema flirt met de kijker. Nee, het is niet vervelend om links te zijn, lijkt ze te zeggen. 'Knokken voor wat kwetsbaar is', luidt de slogan die door Van der Lee is bedacht. Kwetsbaar is niet alleen het milieu, ook sociaal zwakkeren en allochtonen verdienen bescherming.

Zo zijn alle partijen tot op de bodem gegaan van hun creativiteit om de boodschap én de foto van de lijsttrekker in een affiche te persen. Eentje die ook nog kan opvallen tussen al die andere koppen en verkiezingsslogans. Na de stormachtige perikelen rond de partij van Pim Fortuyn, benadrukken veel partijen hun degelijkheid en betrouwbaarheid. Het experiment Fortuyn heeft veel stof doen opwaaien, maar nu wordt het weer tijd voor de politieke boodschap.

De LPF die volgens de peilingen rekening moet houden met een flink pak slaag, slaat bij voorbaat terug. 'Heb lef, stem LPF', staat uitdagend op de poster die nog in de ontwerpfase verkeert. Een variant hierop is 'Wij hebben lef, wij stemmen LPF'. Uiteraard in de kleuren van Pim, geel en blauw, en voorzien van diens silhouet. Het LPF-kamerlid Varela nam op nieuwjaarsdag met een geel t-shirt met daarop de tekst 'Ik heb lef' een duik in de koude Noordzee. De LPF gaat kortom, nu de moed weer in redelijke hoeveelheden door de aderen vloeit, voor het echte lef.

De VVD moet niet denken aan het lef van de LPF -daar komen alleen maar brokken van- maar toch doorbreken de liberalen met hun verkiezingsposter een kleine traditie. Voor het eerst sinds de jaren tachtig is de lijsttrekker terug op het affiche, dat ontworpen is door het bureau XXS uit Amsterdam. In '94, '98 en '02 bestond het affiche alleen uit de letters VVD en een slogan. Deze keer loert Gerrit Zalm, wiens imago als betrouwbaar bewaker van rijksfinanciën tot op het bot wordt uitgebeend door de campagnemakers, een beetje peinzend in de lens. De rechterhand tegen de zijkant van het hoofd versterkt dat effect. 'De VVD maakt werk van Nederland', luidt de slogan boven het hoofd van de lijsttrekker, maar het affiche zegt eigenlijk: Zalm gaat werk van Nederland maken. En dat is nog beter nieuws, denken ze bij de VVD.

Voor de SGP was het deze keer niet zo moeilijk. De partij verloor één van de drie zetels, maar Bas van der Vlies blijft de staatkundig gereformeerden aanvoeren. Geen twijfel over mogelijk. Ook de slogan 'Tot uw dienst' is dezelfde als in de campagne van vorig jaar, net als de vertrouwde kleuren oranje en blauw. Toch moest het affiche veranderd worden, want op de kieslijst zakte de SGP één plaats, van acht naar negen. Van der Vlies hoefde niet op de foto. Want portretten op affiches leiden alleen maar de aandacht af en leiden misschien wel tot hovaardij, zeggen ze wel eens op de Veluwe. Dat experiment heeft begin jaren tachtig alleen Van Rossum, één van de voorgangers van Van der Vlies, aangedurfd.

Nieuw bij de PvdA is het groepsgevoel ofwel het teamdenken. De kersverse lijsttrekker Wouter Bos staat met een groep mensen op de foto, onder wie enkele kandidaat-kamerleden. Het beeld moet vooral illustreren dat Wouter Bos het niet alleen wil doen deze verkiezingsperiode. Hij en zijn groep zijn 'Sterk en Sociaal' wil het affiche van de vormgevers Bakker en Laurent ons doen geloven. Zijn voorganger Ad Melkert had zo'n slogan niet nodig. Zijn leiderschap stond symbool voor sterk en sociaal, maar bij de kiezer kwam het arrogant en regentesk over. Bos gooit het met zijn groepsdenken over een andere boeg. Maar dat kan ook het beeld versterken dat de nieuwe PvdA-leider geen mening heeft en zwaar moet leunen op de opvattingen van andere mensen.

D66-leider Thom de Graaf kijkt op het affiche ietwat olijk de camera in. Zijn handen spreidt hij uiteen. Wil hij ons iets uitleggen over zijn sociaal-liberalisme? Of zegt hij: bij opnieuw zetelverlies ben ik weg. De slogan 'Juist nu' suggereert dat het weer om de inhoud van de politieke boodschap moet gaan boven het gekrakeel van het afgelopen half jaar. Of zegt zegt het ontwerp van Fabrique uit Delft ook: zonder de stem van de kiezer verzuipen we?

In de ogen van Jan Marijnissen glinstert de overwinning. Volgens de peilingen gaat de SP onder Marijnissen één van de winnaars van de verkiezingen worden. De lijsttrekker van de Socialistische Partij heeft een uiterst betrouwbaar imago. Bijna iedereen zou een tweedehands auto van hem kopen, wil de SP ons doen geloven. De partij heeft deze keer gekozen voor thematische affiches die in eigen beheer zijn ontworpen. Politieke kwesties zijn teruggebracht tot steekwoorden. Naast het hoofd van de betrouwbare man staat de SP-boodschap: 'Betaald wonen, stem voor'. Of 'Groen, stem voor'. Marijnissen gaat het allemaal waar maken, belooft de SP.

Bij het CDA is de campagne volledig toegespitst op de persoon Balkenende. 'Betrokken, betrouwbaar, Balkenende', heeft het CDA-campagneteam bedacht voor één van de drie affiches. Op de andere twee is een close-up van Balkenende afgedrukt met de woorden: betrokken en betrouwbaar. De premier is het CDA in optima forma, vinden ze in christendemocratische kringen. Hij is de man van het gezin, de kerk, normen en waarden, Europa, van alles waar het CDA voor staat. Bij de vorige verkiezingen durfden ze de Balkenende-verheerlijking nog niet aan. Toen ging de oppositiepartij de verkiezingen in onder het credo 'Voor een andere aanpak'. De partij rekent nu op de premier-bonus.

Het affiche van Leefbaar Nederland, waar een vrolijke foto op moet komen van twintiger Haitske van der Linden, is nog niet klaar. De slogan wel: Haitske gaat er voor, desnoods alleen.