Niet de makkelijkste bedgenoot

Gelukkig nieuwjaar, beste lezers. Wij hopen dat u de krant even betrokken blijft lezen. Want daarover kan weinig misverstand bestaan: voor de lezer is de band met de krant vaak hechter dan de redactie beseft. Spreken wij misschien wat afstandelijk over 'lezers' en 'abonnees', zij melden zelf vaak dat zij al vele jaren 'lid' zijn van Trouw. En daaruit spreekt een verbondenheid die veel verder gaat dan de acceptgiro.

De gemeenschappelijke basis schuilt in de identiteit van de krant. Het tempo waarin en de wijze waarop zij zich verder ontwikkelt wordt bepaald door het vrij ondoorzichtige samenspel tussen redactie en lezers. In de loop der jaren zijn aan beide zijden veel nieuwe gezichten verschenen. Daardoor verandert de krant ook gestaag en niet altijd naar de zin van degenen die al heel lang bij 'de club' horen.

Soms zijn wij niet op hun argusogen voorbereid. Zo stuurden een paar lezers de ansichtkaart, die onze bezorgers als nieuwjaarsgroet aan hun deur hadden overhandigd, naar de redactie -niet vergezeld van de beste wensen maar van een blijk van afkeuring. In de strip die op de voorkant stond afgedrukt zoekt een man zijn ideale partner ('niet te dik, niet te dun; integer en betrokken; van deze tijd en toch diep; samen op de bank maar ook lekker in bed') om zijn geluk uiteindelijk te vinden in deze krant. Lezers stoorden zich vooral aan de laatste verwachting. Nu is de krant ook niet de makkelijkste bedgenoot -zij ontvouwt zich daar wat moeizamer- maar het bezwaar gold het vermoeden van een gebrekkige moraal achter de strip.

Wij hebben met deze gevoelens rekening te houden maar dan toch vooral in het belang van onze bezorgers, wier kans op een fooi wij niet graag in gevaar brengen. Want het verwijt 'een christelijke krant onwaardig' lijkt ons wat zwaar.

Eerder heb ik in deze rubriek al vastgesteld dat het verkeer tussen lezers en redactie intensiever is geworden. Daar nodigen wij ook zelf toe uit met brievenpagina's, spreekuren, lezersdebatten en lezerspanels. Als er iets in de journalistiek verandert is het een groeiend bewustzijn van de lezer.

Ook al is heimwee naar de ivoren toren van journalistieke zelfgenoegzaamheid natuurlijk hoogst ongepast, in het roerige 2002 liepen de emoties soms zo hoog op, dat je daar een enkele keer over ging twijfelen. Anonieme scheld- of dreigbrieven laat ik verder buiten beschouwing evenals de paar bekenden die al jaren in de redactie een uitlaatklep zoeken voor alle mogelijke onlustgevoelens en ook de advocaten die steeds meer brood lijken te zien in het uitvaardigen van dwangbevelen.

Opvallender was de assertiviteit van sommige 'gewone' lezers. Een klein symptoom was het achterwege laten of zelfs het omkeren van gebruikelijke beleefdheidsformules: brieven afsluiten met 'zonder achting' of 'met de minste achting'. De telefoon werd ook vaker eenzijdig gebruikt voor een krachtige litanie waarop geen reactie meer welkom bleek. De toon was hoger, het geduld beperkter en het begrip moeilijker te vinden. Mensen kozen niet alleen voor de ultieme sanctie van opzegging maar voegden daar nog een dreigende missie aan toe. Het hoofd van een middelbare school: ,,... zal ik mijn uiterste best doen om Trouw af te schilderen als een waardeloze krant''.

Ook de gedachte dat de krant het gevolg is van een samenzwering leefde breder: een enkele kop, foto of zelfs bijschrift werd als bewijs aangedragen voor de overtuiging dat de redactie een geheime, meestal linkse of rechtse, agenda voert. Voor wie nog twijfelde, kon het niet plaatsen van zijn ingezonden brief de doorslag geven: ,,een golf van hypocrisie is over de redactie gestroomd''.

Vrijwel alle lezers van deze rubriek zullen zich hierin niet herkennen. En misschien zullen ze ook denken dat het een beetje gezeur is van de hoofdredactie. Wie de lezers opzoekt, de mond vol heeft van 'interactiviteit', moet niet verongelijkt doen als hij eens een keer wat ruwer op de vingers wordt getikt. Bovendien kan het ook aan de krant liggen: wie wind zaait...

Dat is ook waar, maar ik wilde het in deze tijd van goede voornemens toch nog een keer kwijt, alvorens de lezer van harte uit te nodigen het gesprek dit jaar met nieuwe bezieling voort te zetten.