Het opvanghuis voor laaggeschoolden

De 'nieuwe leerling' in het mbo is doorgaans een droevig figuur: de scholen krijgen steeds meer leerlingen bij de poort zonder vooropleiding of kennis van de Nederlandse taal. Maar er is ook goed nieuws: in navolging van het hoger onderwijs doet ook de internationalisering schoorvoetend haar intrede in het mbo.

In het middelbaar beroepsonderwijs doet een nieuw begrip steeds meer opgang: EVC oftewel het Erkennen van eerder of elders Verworven Competenties. Een aantal scholen krijgt steeds vaker leerlingen binnen die niet de standaardroute - het voorbereidend beroepsonderwijs, tegenwoordig vmbo - hebben doorlopen. Per leerling bekijken deze scholen wat men al kan, op basis daarvan wordt het vakkenpakket samengesteld.

Zoals op het Houtense opleidingsinstituut SVO voor slagers en andere 'vleesberoepen'. Het kent van oudsher al weinig 'standaardleerlingen'. Vaak zijn het volwassen cursisten met heel verschillende vooropleidingen, die ieder een ander lesaanbod nodig hebben. Het opleidingscentrum SBW in Harderwijk helpt middels het 'vraaggericht' onderwijs stratenmakers aan hun diploma. Ook als ze bijvoorbeeld analfabeet zijn.

Het moet nog veel meer die kant op, concludeerde de Sociaal-Economische Raad vorig jaar. En de overheid moet daarbij helpen: bijvoorbeeld door vast te stellen wanneer een leerling nog recht heeft op studiefinanciering, ook als hij er een tijdje uit is geweest om bijvoorbeeld te werken.

Een andere logische ontwikkeling is de toename van het aantal allochtonen met een laag opleidingsniveau en weinig kennis van de Nederlandse taal. Voor hen zijn er bij het Novacollege korte werk-leertrajecten, een combinatie van taalles en beroepsvoorbereiding op bijvoorbeeld werk in een winkel, garage of de zorg. Ook het aantal overstappers neemt toe, leerlingen die wel het vmbo hebben afgemaakt maar die in een andere richting verder willen op het mbo. Voor hen heeft de Haarlemse school aparte bijscholing ontwikkeld, zodat ze geen tijd verliezen.

Veel scholen noemen als belangrijke nieuwe ontwikkeling het groeiend aantal leerlingen uit het laagste niveau van het vmbo dat behoorlijke leerproblemen heeft en vaak zonder diploma bij het mbo aanklopt. ,,Een heel verschillende groep: bijvoorbeeld leerlingen uit probleemgezinnen, jonge mensen met kinderen of daklozen'', zegt een woordvoerder van het roc Albeda in Rotterdam. ,Met hen moeten we ook rekening houden.''

Het Novacollege heeft voor deze leerling 'toeleiding en toerusting'-trajecten ontwikkeld, die de jongeren toch uitzicht geven op een diploma of baan. Het Rotterdamse roc Zadkine constateert eveneens een groeiend aantal voortijdige schoolverlaters: speciale 'toeleidingstrajecten' moeten deze groep toch verder helpen.

Het roc Amsterdam zou graag veel meer havisten op school hebben: het is leerlingen vaak onbekend dat ze tussentijds van de havo op het mbo kunnen instromen. Het roc Zadkine verwacht een toename van het aantal havisten in het mbo. De scholen wijzen erop dat degenen die de havo op het nippertje halen het vaak moeilijk hebben in het hbo, en daarom maar beter eerst naar het mbo kunnen gaan: dat kan jaren schelen. Een enkeling is daarvan al doordrongen: op het Cios van het Friesland College hebben zich vier jongeren ingeschreven die op deze manier naar het hbo willen gaan, en het 'risicovolle' studiehuis in de laatste twee jaar van de havo vermijden. Ook het roc Asa in Utrecht krijgt meer havisten die absoluut het studiehuis willen vermijden.

Sommige opleiders zien dat de gemiddelde student, ook op de hogere niveaus, een lossere studiementaliteit vertoont. ,,School komt niet meer op de eerste plaats. Het wordt steeds gebruikelijker om huiswerk dan ook maar op school te laten maken, anders gebeurt het niet. Leerlingen zien huiswerk als een baan, thuis hebben ze honderden andere dingen te doen'', zegt de woordvoerder van het Rotterdamse Albeda College.

Schoorvoetend begint het mbo ook in navolging van het hoger onderwijs met internationalisering. Het Deltioncollege in Zwolle laat een medewerker afreizen naar Curaçao om daar jongeren te werven die in Nederland een beroepsopleiding willen volgen. De eerste groep is begonnen aan de studie gezondheidszorg, dienstverlening en welzijn.

Het roc Albeda heeft van de nood - veel nieuwe leerlingen die geen Nederlands spreken - een deugd gemaakt: de opleiding internationale handel kunnen leerlingen binnenkort ook in het Engels volgen: op die manier zijn ze beter voorbereid op hun latere werk. De eerste vijf cursisten, onder wie twee asielzoekers, volgen deze 'internationale stroom' al.