Gevangenissen Italië even ietsje minder vol

Twee op een cel? In Italië zitten ze met z'n negenen. De Italiaanse oplossing voor het cellentekort: stuur de minder erge criminelen naar huis.

ROME - Een luide tik van het hamertje van de rechter. Het holle geluid van een dichtslaande ijzeren deur. De sleutel die het knarsende slot dichtdraait. ,,Het is drie over negen. Goedenavond bij Radio Gevangenis.''

Presentator-advocaat Riccardo Arena begint aan zijn wekelijkse radio-uitzending over het gevangeniswezen in Italië. Vanavond gaat het over de kwijtschelding van de gevangenisstraf, die vorige week door de Tweede Kamer is goedgekeurd. De Eerste Kamer moet nog volgen. De bedoeling is dat de overvolle cellen dan ietsje minder vol worden.

Aan de lijn hangt Giuliano Pisapia, het communistische parlementslid dat met het wetsvoorstel is gekomen. Hij legt de luisteraars (waaronder tienduizenden gevangenen) uit dat gevangenen die er een kwart van hun straf op hebben zitten, de laatste driekwart voorwaardelijk krijgen kwijtgescholden. Mits de gepleegde misdaden niet al te zwaar zijn.

Moordenaars, verkrachters, terroristen, pedofielen, roofovervallers en maffiosi moeten blijven zitten. Maar dieven, drugshandelaartjes en oplichters komen eerder vrij. Pisapia, blij dat zijn voorstel is aangenomen: ,,Ik schat dat zo'n achtduizend mensen vrij komen. Onze gevangenissen zullen iets leefbaarder worden.''

Achtduizend man vrij betekent dat Italiës 204 gevangenissen nog altijd te vol zitten. Ze zijn toegerust voor 41000 gevangenen, maar er huizen nu bijna 57000. ,,Dat leidt tot mensonterende taferelen'', zegt Riccardo Arena. Hij ontvangt regelmatig brieven van gedetineerde luisteraars die zich beklagen.

Arena pakt er een paar bij. Filippo, die vastzit in Palermo, schrijft: ,,Wij zitten met z'n negenen in een cel van vier bij vier. Wij zijn in feite levend begraven.'' Giorgio schrijft vanuit Napels dat hij zijn cel met veertien man deelt. ,,De wc bevindt zich ook in de cel, met een flinterdun wandje als afscheiding. Iedereen hoort wat je daar doet. Dat is zo vernederend.'' In het noordelijke Como blijken drie man in een eenpersoonscel te zitten. Ze slapen om de beurt een nacht op de grond. Arena: ,,In dit opzicht is Italië net de Derde Wereld''.

Gevraagd naar de oorzaak van de propvolle gevangenissen begint Arena te zuchten. ,,Ons hele justitiële systeem is overbelast en functioneert slecht. 45 procent van de gevangenen zit in voorlopige hechtenis, te wachten op een uitspraak. Er zitten veel drugsverslaafden en immigranten, die zich geen behoorlijke verdediging kunnen veroorloven en niet weten hoe ze buiten de bak kunnen blijven. We hebben prachtige wetten over alternatieve straffen, maar die worden nog te weinig uitgedeeld. Er zouden ook cellen moeten worden bijgebouwd.''

Dat de krapte tot het parlement is doorgedrongen komt mede door de gevangenen zelf. Ze gingen in september massaal in hongerstaking. In november kregen ze een flinke steun in de rug van Johannes Paulus II. Die sprak tijdens zijn bezoek aan het parlement over de noodzaak van clementie. ,,De situatie in de overvolle gevangenissen, waar mensen onder meelijwekkende omstandigheden verkeren, verdient Uw aandacht'', zei de paus. ,,Een strafreductie zou een teken van gevoeligheid zijn.''

De leden van de centrum-linkse oppositie klapten de paus luid toe. Ook bij de regerende christen-democraten en Forza Italia gingen de handen enthousiast op elkaar. Tijdens de stemming in de Tweede Kamer over kwijtschelding van straf stemde een meerderheid dan ook voor. Maar de rechtse regeringspartijen Liga Noord en Nationale Alliantie, die altijd hameren op veiligheid voor de burgers, waren tegen.

Minister van justitie Roberto Castelli, van de Liga Noord, zei dat clementie en amnestie in het verleden nooit enige zin hebben gehad. De gevangenissen zaten binnen de kortste keren weer vol. De directeur van de gevangenis te Milaan gaf Castelli gelijk. ,,Ik heb hier 1250 mannen en 126 vrouwen. Ik schat dat er zo'n 100, 150 man weg zullen mogen. Maar gemiddeld komen hier twintig arrestanten per dag aan. Dus over een week zit ik weer net zo vol als voorheen.''