Al miljoen Zimbabwanen gevlucht naar Zuid-Afrika

Honderden mensen verdringen zich bij zonsopgang voor het immigratiekantoor in het verpauperde centrum van Johannesburg. De meesten komen uit Zuid-Afrika's buurland Zimbabwe. Gelaten wachten ze op een kans hun verhaal te vertellen aan een immigratie-ambtenaar.

JOHANNESBURG - Mannen op afgetrapte schoenen, vrouwen met baby's op hun rug en opvallend veel tieners. In de loop van de ochtend zwelt de menigte bij het immigratiekantoor aan tot enkele duizenden.

,,Wij zijn hier gekomen omdat we bang zijn voor de Zuid-Afrikaanse politie'', vertelt de 28-jarige Trevor uit de Zimbabwaanse stad Bulawayo. Hij knikt naar de vrouw naast hem, een kleuter omklemt zijn rechterbeen. ,,We hopen dat ze ons een verblijfsvergunning geven, zodat de politie ons niet meer kan lastigvallen.''

Steeds meer Zimbabwanen komen naar Zuid-Afrika om de politieke en economische crisis in eigen land te ontvluchten. Sterke man Robert Mugabe voert in Zimbabwe een gewelddadige herverdeling van landbouwgrond door, die het land aan de rand van de afgrond heeft gebracht. Oppositieleden en journalisten worden gemarteld, de inflatie ligt rond de 140 procent en miljoenen mensen kampen met een tekort aan voedsel.

Toch is de kans dat Zimbabwanen hier in Zuid-Afrika een verblijfsvergunning krijgen minimaal. ,,Officieel beoordeelt de overheid elke asielaanvraag op de merites van de zaak'', zegt vreemdelingenrechtjuriste Abeda Bhamjee van de universiteit van Witwatersrand. ,,Maar ik hoor van ambtenaren dat ze van hogerhand opdracht hebben gekregen geen Zimbabwanen toe te laten. De regering ontkent dat er een crisis is in Zimbabwe.''

De meeste Zimbabwanen nemen niet de moeite zich bij het immigratiekantoor te melden. Zij reizen liever als 'toerist' of 'zakenman' naar Zuid-Afrika, om na het verstrijken van hun visum niet meer terug te keren. Of ze steken illegaal de grens over. Ze lopen door de droge bedding van de grensrivier Limpopo, klimmen over het hek langs de grens en pakken een busje naar Johannesburg.

Volgens de Zimbabwaanse oppositie-activist Gabu Mkhwanazi, die de illegale reis meermaals maakte, is de tocht niet zonder risico's. ,,Er liggen vaak criminelen op de loer'', vertelt hij. ,,En als straks het regenseizoen begonnen is, stroomt er water door de rivier. Het wemelt dan van de krokodillen.''

Hoeveel Zimbabwanen precies hun heil in Zuid-Afrika zoeken, is onduidelijk. Volgens de officiële statistieken kwamen het afgelopen jaar 326 Zimbabwaanse immigranten Zuid-Afrika binnen. Maar dat zijn slechts de legale nieuwkomers.

Deskundigen schatten dat het werkelijke aantal immgranten minstens honderduizend per jaar beloopt, en dat dit aantal, door de crisis in Zimbabwe, snel toeneemt. ,,De regering bagatelliseert de zaak'', zegt Richard Cornwell van het Institute for Security Studies in Pretoria. ,,Wij denken dat er inmiddels ongeveer een miljoen illegale Zimbabwanen in Zuid-Afrika wonen.''

De meesten komen terecht in smerige flats in het centrum van Johannesburg of bouwen een hutje in een sloppenwijk. Velen scharrelen een inkomen bij elkaar als straatverkoper, anderen doen slecht betaald werk.

De 24-jarige Orchards, bijvoorbeeld, werkt als tuinman bij een rijke blanke familie in een villawijk. De familieleden laten hem niet binnen, omdat ze bang zijn dat hij zal stelen. Als het regent, schuilt hij aan de rand van het gazon onder een boom.

Orchards is al tweemaal gearresteerd. ,,De eerste keer heeft de politie me het land uitgezet, maar ik was binnen twee weken terug'', grijnst hij, ,,de tweede keer heeft mijn broer me voor vijfhonderd rand (50 euro) vrijgekocht.''

Volgens juriste Bhamjee van de universiteit van Witwatersrand is corruptie wijdverbreid in het Zuid-Afrikaanse justitie-apparaat. Ze wijst op een landkaart in haar kantoor de route aan van de speciale trein waarmee wekelijks duizenden Zimbabwanen worden uitgezet. ,,Zelfs op die trein kunnen ze zich nog vrijkopen. De trein rijdt even wat langzamer, de bewakers kijken de andere kant op en de gedetineerden springen eraf. Een dag later zijn ze terug in Johannesburg.''