Wintersport in eigen laagland

De gelopen route door het Drents-Friese Wold is een combinatie van twee paalkopwandelingen: de blauwe 'Bosberg' en de gele 'Kraaiheidepollen'. Het begin- en eindpunt ligt tegenover het VVV-kantoor aan de Boerestreek in Appelscha en is met buslijn 16 te bereiken vanuit Drachten (reistijd 50 min.) en Assen (reistijd 35 min.). De bussen rijden tweemaal per uur. Op de Boerestreek is gratis parkeergelegenheid. In het Drents-Friese Wold zijn in totaal 33 paalkoproutes uitgezet, over 130 kilometer wandelpad. Staatsbosbeheer geeft een kaart uit van dit uitgestrekte natuurgebied, verkrijgbaar bij de regionale VVV's, waarop alle routes zijn aangegeven, met hun lengte en startpunt. Van de vele horecagelegenheden aan de Boerestreek is er ook op de winterdag altijd wel eentje open. Het bezoekerscentrum Drents-Friese Wold ligt net buiten Appelscha, nabij de snelweg N381 van Beilen naar Leeuwarden, afslag Vledder. Het centrum, met 'voel-ruik-proef-kijk'-natuurexpositie en vele excursiemogelijkheden, is van nov. t/m mrt. alleen op zondag geopend, de rest van het jaar van dinsdag t/m zondag. Miniatuurpark Appelscha is geopend van 7apr. t/m 28 okt.

Het grootste deel van Nederland gaat schuil onder een laagje sneeuw. Het vriest een graad of vijf. De zon is zojuist doorgebroken, doet de laatste wolken verdampen en onthult een kraakheldere lucht van een licht-staalblauwe kleur waar de winter het patent op heeft.

De wandeling van vandaag begint bij de routeborden recht tegenover het VVV-kantoor van Appelscha, waar we linksaf de weg oversteken en meteen rechts met zachte stappen het besneeuwde bos induiken. We volgen eerst de blauwe paaltjes van de Bosbergwandeling. Na recreatieterrein De Bongerd gaan we over op de gele paaltjes van de Kraaiheidepollenwandeling, die ons na een grote slinger door bos en langs hei terugbrengt bij De Bongerd, waar we de blauwe route weer oppakken en uitlopen naar het beginpunt.

Dit is het 'andere' Friesland. Hier vinden we niet de beroemde meren maar uitgestrekte bossen, zandverstuivingen, heidevelden en vennen. Appelscha ligt aan de meest noordelijke rand van het in 2000 tot nationaal park uitgeroepen Drents-Friese Wold. Het beheer van de bossen in dit 6150 hectare grote gebied, die aanvankelijk bestemd waren voor de houtproductie, is vooral gericht op natuurontwikkeling. Doordat de beheerders, onder andere Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten, de moderne inzichten op dat gebied volgen en dus het dode hout laten liggen, voelen spechten zich hier tegenwoordig echt thuis. Of het een zwarte, groene of bonte specht is, kunnen we niet zien, maar we horen er wel een die luid roffelend in het winterzonnetje maar vast begonnen is aan het uithakken van een nieuwe nestholte.

We hebben het al eens eerder geregistreerd, maar ook vandaag valt het ons weer zo op hoe uitgestrekt en rustig het Drents-Friese Wold is. Zelfs in het hoogseizoen zul je niet gauw iemand voor de voeten lopen in dit lust oord van natuur en stilte.

De Bosbergroute biedt veel variatie met een afwisselend bos, heuvels, dalen en een zandverstuiving -restant van het enorme stuifzandgebied dat de boswachterij Appelscha aan het begin van de 19de eeuw nog was. Rondom de Bosberg werd zo'n 150 jaar geleden begonnen met de aanplant van bos, om het stuivende zand dat dorpen en landbouwgronden bedreigde te beteugelen. Enkele van de toen geplante grove dennen staan er nu nog.

De zandverstuiving, een bescheiden kleintje vergeleken met het nabijgelegen Aekingerzand, is veranderd in een donzig reuzendekbed van maagdelijke sneeuw. Na de oversteek komen we weer in het bos, waar de zon tussen de bomen door een spel van licht speelt op de besneeuwde paden. In 'Winter in Parnassia' bracht Bert Voeten dit spel fraai onder woorden:

IJskristallen op bruine

korstmossen vonkend

onder de voet

vuur dat niet kleiner,

niet kouder kan branden

Alles is anders in dit tintelende winterwit. Af en toe is het spoorzoeken naar de paaltjes, die op hun blauwe en gele kopjes een wit kussentje hebben gekregen. De kou dwingt ons flink de pas erin te zetten. Vingers en wangen willen al niet meer zo soepel bewegen als we gewoon zijn, maar deze lichte verstijvingen deren ons niet. Het voelt als een voorrecht hier te lopen, wintersport in eigen laagland.

We naderen recreatieterrein De Bongerd, de voormalige boomgaard en groentetuin van sanatorium Beatrixoord, waar in vroeger tijden tbc-patiënten werden verpleegd. Hier en daar staan nog fruitbomen. In een ander jaargetijde biedt dagcamping De Bongerd, met picknicktafels en barbecue, alle gelegenheid voor een uitgebreide pauze. Maar zitten is er vandaag uiteraard niet bij. We stiefelen stevig door en volgen even het natuurpad dat hier is aangelegd. Tekstpanelen vertellen welke veertig soorten bomen en struiken hier zijn aangeplant. Voorbij de Kraaiheidepollen, een langgerekt heidegebied aan onze linkerhand, slaan we linksaf. We volgen nu de gele paaltjes.

Aan het andere eind van het heideveld gekomen zien we, naast een 'szomers met waterlelies begroeid, nu dichtgevroren en met sneeuwdons bedekt ven, massa's reeënsporen. Behalve reeën zijn er in het Wold ook vossen en kleine zoogdieren zoals wezels, hermelijnen en marters. Een hoopje vogelveren op een wit pad doet vermoeden dat een van die kleine rovers hier zojuist een welkom wintermaal aan de klauwen heeft geslagen.

Maar vooral is het Drents-Friese nationale park rijk aan vogels, wel zo'n zestig soorten, variërend van kleine goudhaantjes in de sparrenbossen tot imposante buizerds, haviken en sperwers boven de hei. Ook libellen doen het hier goed, en vlinders, kikkers en salamanders. De meeste van deze dieren krijg je zeker in de winter niet te zien, maar het is een spannend idee dat ze er wel degelijk zijn.

Terug bij De Bongerd pakken we de blauwe paaltjes van de Bosberg route weer op. De uitkijktoren Belvedère, aan het einde van onze wandeling, staat op het hoogste punt van het vasteland van Friesland. Een sleutel voor het toegangshek van de toren kan worden afgehaald bij de VVV. Wij laten de toren voor wat zij is en houden het op hete koffie.