Tochtige baan in buitenwijk moet sfeer creëren

Ruddalen is overkapt, maar de wind heeft vrij spel en het ijs is matig. Zweden is als schaatsnatie zover afgegleden, dat Tomas Gustafson over de WK-piste spreekt van een stap voorwaarts. Toch betwijfelt hij dat oude tijden weerkeren.

GOTENBURG, UPPSALA - Bij zijn afscheid voorspelde Tomas Sven Gustafson binnen tien jaar het sportieve faillissement van het Zweedse schaatsen. De drievoudige olympische kampioen hoopte daarmee zijn landgenoten uit te dagen; wat volgde was de apathie die hij vreesde.

Met de sluiting in 1985 van het Ullivi-stadion werd getekend voor de aftakeling in het land met de rijke historie. Met grote successen kon Gustafson voor de buitenwereld nog een andere schijn ophouden, maar zijn prestaties spraken vooral in Nederland aan. ,,Zweden kent te veel grote sportmensen'', zei hij in 1992, zijn laatste jaar als topsporter. ,,Ik beoefen een te kleine sport om in die categorie te worden opgenomen.'' Niet eenmaal, zo verklaarde hij, had hij in zijn land model gestaan in een grote reclamecampagne.

Nu moet ook deze voormalige grootheid beamen dat Zweden terug is bij af. Tijdens de Winterspelen van Nagano had zijn land niet eens deelnemers aan de start, net zo min als bij de EK en WK allround in 2001.

De hoop is gevestigd op een jong talent, eenling Johan Röjler, en vooral op een tochtig, overkapt baantje in een buitenwijk van Gotenburg, Ruddalen. Daar wordt dit weekeinde de mondiale titelstrijd voor meerkampers gehouden.

,,Als het vol zit met publiek, kan Ruddalen een mooie arena voor een WK zijn'', zegt Gustafson. ,,Er ligt geen recordijs, het is een low-budget-accommodatie. Maar voor ons Zweden is het een enorme stap voorwaarts om iets te hebben dat in elk geval overdekt is. Het is met de open baan van Stockholm de enige plaats waar nog wedstrijden kunnen worden gereden.''

Dat is in schril contrast met de tijd waarin de nu 43-jarige Gustafson voor het eerst de schaatsen onderbond. Toen hielden vedetten als Ivar Nilsson, Jonny Höglin, Hasse Börjes en Göran Claeson de populariteit van de sport hoog. ,,In de jaren zestig en zeventig was schaatsen een van de dingen die je als vanzelfsprekend deed. Toen ik opgroeide kon ik na school kiezen uit vier banen om heen te gaan. Nu heb je alleen nog natuurliefhebbers die tochten maken. Er wordt alleen op kunstijs gereden en dat ligt bijna nergens. Lang niet iedereen kan nog schaatsen.''

,,Elke keer als ik in Nederland ben, verbaas ik me. De ijsbanen zijn altijd vol. Wat me het meest frappeert is, dat zelfs de jongeren in de leren jasjes en met een sigaret in de mond meedoen. Keurig rechtuit en dan linksom de bocht in. Ongelofelijk. Ik kan je verzekeren dat we zo'n sfeer in Zweden nooit zullen hebben.''

,,Wat er hier mis is gegaan? Waarom schaatsen niet op de agenda meer staat, moet je de jeugd vragen. Ik weet het niet. Misschien zijn we een lui volk. Wij blijven liever binnen om hard te sporten, naar buiten gaan we slechts om te ontspannen, om van de natuur te genieten.''

Of Gustafson dit weekeinde vanuit zijn woonplaats Uppsala naar de baan komt die hij vorig jaar opende, is wegens op handen zijnde gezinsuitbreiding onzeker. Hij is ook niet betrokken bij de organisatie. Tien jaar geleden stapte hij uit het bestuur van de Zweedse schaatsfederatie; vorig jaar trad hij terug als lid van de atletencommissie van het IOC.

,,Ik zou graag een jongen als Johan Röjler helpen maar het ontbreekt me aan tijd. Ik heb een gezin en een vrouw die druk is met haar chirurgie. We hebben een huis gekocht dat veel opknapwerk vergt en ik houd op freelance-basis motivatie-speeches in het bedrijfsleven.''

Wat Gustafson bij sport betrokken houdt, is het lidmaatschap van het Zweeds Olympisch Comité. ,,Ik ben betrokken bij een project dat mogelijkheden creëert voor het ontwikkelen van jonge talenten.''

,,Als je 17, 18 of 19 jaar bent en je hebt een goed plan om de beste van de wereld te worden, dan steunen wij dat. Dat beoordelen we op basis van resultaat, toewijding, betrokkenheid en bereidheid tot werken. Ik volg de sport dus niet meer aan de hand van tienden van seconden, ik ben bij de ontwikkeling betrokken.''

,,Of een WK schaatsen in Gotenburg nut heeft, weet ik niet. Ze proberen het onder de aandacht te brengen. Vroeger werkte een kampioenschap in eigen land inspirerend. Waar we vooral op hopen is, dat Ruddalen een centrum voor talent wordt, een plaats om een goede atmosfeer te creëren.''

,,De Nederlanders hebben hun commerciële teams. Duitsers en Amerikanen zoeken elkaar al jaren op, in Zweden kennen we dat niet. Het is zaak elkaar te inspireren, maar voor het zover is moeten we een lange weg afleggen.''

Ruddalen is in de ogen van Gustafson ook een voorbeeld voor het internationale schaatsen. ,,Het is geen superdure faciliteit, zoals ook de baan in Salt Lake City dat niet is. De M-Wave in Japan en Vikingskipet in Hamar zijn kostbare monumenten. Onbetaalbaar voor de meeste landen. Het schaatsen is gebaat bij veel degelijke accommodaties.''

De vraag is of dat de oplossing is het allroundschaatsen nieuw leven in te blazen. De dodelijke eentonigheid bij de mannen is de voormalig Europees en wereldkampioen niet ontgaan. De discussie over het wel of niet schrappen van de tien kilometer, ooit zijn domein, heeft hij niet gevolgd.

,,De oplossing voor het eerste lijkt me niet ingewikkeld. Nu de Nederlanders zo domineren moet de rest van de wereld maar eens harder werken. Wat de tien kilometer betreft zie ik het probleem. De wereld wordt luier.''

,,Als oud-kampioen zou ik het jammer vinden als de tien kilometer eruit wordt gehaald. De grote verliezer zou het Nederlandse publiek zijn. Bij jullie is een kampioenschap een feest van een weekeinde lang. Dat feest is niet compleet zonder het totale programma. Maar ik heb begrip voor de argumenten elders.''

,,Aan de andere kant, waar de medailles worden gewonnen ligt de interesse. Neem alpineskiën. Ik herinner me de Winterspelen van Lillehammer. We volgden in Zweden alles, behalve de combinatie. Nooit hadden we ook maar een blik geworpen op die malle combinatie van afdaling en slalom. En toen won Pernilla Wiberg. Wat een geweldige happening was die combinatie plotseling. Natuurlijk, in zo'n geval volg je de wind.''