BV Nederland gaat risico's mijden

De recessie kwam in 2003 over Nederland. De economie krimpt. Het bedrijfsleven werd geplaagd door boekhoudschandalen en tanend vertrouwen. Van ex-topman Morris Tabaksblat moeten ondernemingen zich voortaan doorzichtiger gedragen en zich aan een gedragscode houden. Toch wisten in deze mindere tijden sommige bedrijven, zoals een kraamzorgbureau, te groeien. Kleinschaligheid is het recept. Een terugblik op 2003.

AMSTERDAM - Bedrijven moeten aan de slag om te voldoen een de regels voor goed ondernemingsbestuur van de commissie-Tabaksblat. Volgens Cees Visser, partner bij Ernst & Young accountants, gebeurt dat al. ,,Men is wel bezig om de dingen anders te doen, vooral om meer te gaan vertellen.'' Maar er is weerstand tegen die nieuwe openheid, weet hij. ,,Veel bestuurders voelen zich daar ongemakkelijk bij. Bijvoorbeeld waar het gaat om de beloning, om de profielen van de commissarissen of de verklaringen omtrent risico's die bedrijven lopen. Hoe meer je in een glazen huis komt te staan, hoe meer je aangesproken kunt worden. En dat is men niet gewend.''

Na alle schandalen zullen bedrijven zich nu netjes gaan gedragen, verwacht het gerenommeerde tijdschrift The Economist. Maar sceptici vermoeden dat alleen de hoeveelheid mooie woorden in jaarverslagen zal toenemen, waarbij ieder punt uit de nieuwe code even aangestipt wordt. Volgens Philip Wallage, partner bij KPMG Accountants, is dat niet zo. ,,Als je de portee van Tabaksblat een beetje begrijpt, weet je dat het beslist meer is dan alleen maar afvinken. Er is werk aan de winkel, je moet kunnen bewijzen dat je aan de regels voldoet.''

Ook Visser verwacht een echte verandering. ,,Als je gaat opschrijven wat je doet, verandert er wel degelijk iets. Je stimuleert een actievere dialoog met de aandeelhouders.'' Daar ontbreekt het nu nog aan, meent hij. ,,De aandeelhoudersvergadering is in veel gevallen verworden tot het wormvormig aanhangsel van de onderneming. Alleen de mensen die niks beters te doen hebben, komen ernaartoe. Maar ik denk dat het opkomstpercentage dramatisch zal verhogen als de mensen zien dat ze echt iets te zeggen krijgen. Ik verwacht een revitalisering van de aandeelhoudersvergadering en dat is heel goed.''

Alle goede bedoelingen en gedragswijzigingen kunnen nieuwe schandalen niet uitsluiten. ,,Het is een illusie om te denken dat we nooit meer zoiets als Ahold zullen meemaken'', zegt Wallage, ,,maar de kans wordt wel kleiner. Ook degenen die kwaad willen, zullen zich bewust zijn van de controlemechanismen.'' Visser wijst erop dat alleen zeer vergaande maatregelen nog meer zekerheid kunnen bieden. ,,De ultieme vorm van transparantie is een webcam in de bestuurskamer. Maar is dat wenselijk?''

Ook zonder camera's zal de interne controle bij bedrijven alleen maar toenemen. Volgens Visser komt dat ook de veiligheid ten goede. ,,Bij Tabaksblat gaat het niet alleen om de financiële kant, maar om alle risico's die je als onderneming kunt tegenkomen. Branden of andere rampen kunnen ook juridische en financiële gevolgen hebben. Bestuurders hebben de belangrijkste risico's wel in hun hoofd zitten, maar nu moet het op papier.''

Ook Wallage ziet bedrijven veiliger worden. ,,Een aardbeving is moeilijk te voorspellen, maar voor rampen die zich onverwachts voordoen kun je wel een draaiboek maken, om de kwalijke gevolgen zo veel mogelijk te beperken.'' Visser verwacht meer aandacht voor risicobeheersing. ,,Daar zit de echte toegevoegde waarde van Tabaksblat. Niet in het beperken van de beloning of het aantal commissariaten.''

Dreigt nog meer interne controle de normale bedrijfsgang niet lam te leggen? ,,Daar zit de ironie'', zegt Visser. ,,Een risicoloze onderneming heeft het rendement van een staatsobligatie. Je moet de aandeelhouders nu de risico's vertellen en dat zal waarschijnlijk een schrikreactie opleveren. Als het licht aangaat, zie je dingen die je eerst niet zag en dat is even wennen.'' Die schrikreactie kan vervelende gevolgen hebben voor de economie, zegt Visser. ,,Het gevaar is dat de BV Nederland meer risicomijdend wordt. Het bestuur zal in sommige gevallen zeggen: misschien moeten we het maar niet doen.''

Ondertussen lijken alle nieuwe regels, en de veranderingen die nodig zijn in het bedrijfsleven, de accountants en adviseurs lekker veel werk op te leveren. Toch rekent Ernst & Young niet op een ,,Tabaksblat-effect'', zegt Visser. ,,De extra inspanningen zijn verdeeld over veel partijen: de juristen moeten aan de slag, de headhunters moeten op zoek naar mensen van buiten het old boys network en de accountants zullen de risicobeheersing ondersteunen. Maar ik ga er niet van uit dat we hiermee binnenlopen.'' Wallage verwacht wel dat KPMG het drukker krijgt. ,,Accountants en adviseurs zullen de veranderingen ondersteunen en dat zal werk opleveren. Maar risicobeheersing blijft altijd de verantwoordelijkheid van het management. Want we moeten niet vergeten dat winst een vergoeding is voor het lopen van risico's.''