'Vonnis wereld op zijn kop'

DEN HAAG - De gedachte dat de overheid waakt over de veiligheid van de burger, is door het vonnis van de Haagse rechtbank in de 'zaak-Enschede' op z'n kop gezet, zegt de Groninger hoogleraar bestuursrecht L. Damen.

,,Het idee dat de overheid tegen risico's optreedt, is dus een onjuist beeld'', concludeert Damen na lezing van de uitspraak in de zaak die drie slachtoffers van de vuurwerkramp in Enschede aanspanden tegen de staat en de gemeente Enschede.

De overheid is niet aansprakelijk, oordeelde de Haagse rechtbank afgelopen woensdag. Dat het rapport van de onafhankelijke onderzoekscommissie-Oosting naar de oorzaken van de vuurwerkramp tot een waaier van maatregelen leidde, betekent niet dat de overheid -met de kennis die zij toen had- al veel eerder maatregelen had moeten nemen, vindt de rechtbank. ,,De lat voor de burger wordt wel heel hoog gelegd'', oordeelt Damen, expert op het gebied van schadevergoeding na onrechtmatige overheidsdaad.

Ook de Leidse rechtswetenschapper prof.dr. C. Stolker stelt vast dat met de Haagse uitspraak de overheden bij aansprakelijkheid steviger in het zadel zijn komen te zitten. ,,Een beetje hard is dit vonnis natuurlijk wel. Ik denk dat zowel de staat als de gemeente Enschede heel opgelucht zullen zijn. Want het dubbeltje had in deze zaak evenzogoed de andere kant op kunnen vallen. Als daar voor de rechtbank een groot bedrijf als Shell had gestaan, in plaats van de overheid, dan was dat bedrijf aansprakelijk gesteld, denk ik. De rechtbank heeft -en dat is te verdedigen- de overheid anders beoordeeld dan een particulier of een onderneming. Het is een politiek vonnis, dat er rekening mee houdt dat overheden iets voorzichtiger moeten worden aangepakt.''

Maar Damen vindt dat de balans in de zaak-Enschede te veel is doorgeslagen ten gunste van de overheid. ,,Had de burger na de ontploffing van de vuurwerkfabriek in Culemborg niet mogen verwachten dat ministeries strenger zouden zijn geworden en dat inspecties beter toezicht zouden gaan houden?''

,,Het rapport van de commissie-Oosting ademde een overheidssfeer van laat-maar-waaien. Als je dat rapport leest, dan moet je toch concluderen dat de overheid had moeten weten of behoren te weten dat de opslag van vuurwerk niet deugde. Er is door de overheid bovendien iets van tien jaar met de vuurwerkbranche gepalaverd over maatregelen, terwijl er zich al ernstige incidenten als in Culemborg hadden voorgedaan.''

Damen vindt dat met name de gemeente Enschede ernstige verwijten kunnen worden gemaakt. ,,Het niveau van handhaving van milieuwetten in Enschede is niet vertrouwenwekkend. Met dit vonnis is de deur voor gemeenten om aan handhaving lange prioriteit te geven wagenwijd open gezet, vind ik.''