Scheiden bio-afval loont

Den Haag lijkt zich niet veel meer aan te trekken van het milieu. Thuis is het wel vaak onderwerp van gesprek. Is eco altijd goed en wegwerp altijd slecht? Wat heeft zin en wat niet? Over milieubeleid thuis. Aflevering 5: afval scheiden.

Eén vuilnisbak voor twee soorten afval, dat is voor de Amersfoorters te veel gevraagd. Links moet het gft-afval uit keuken en tuin, rechts de rest. Hoewel in dat laatste een leuk ezelsbruggetje steekt, vergissen de Amersfoorters zich regelmatig en belandt het lege melkpak of de stofzuigerzak tussen de aardappelschillen. Het gevolg van zo'n vergissing kan zijn dat de vuilniswagen met zijn hele lading meteen door kan rijden naar de vuilverbrander; het compostbedrijf keurt vervuild gft onverwijld af.

Daardoor bungelt de overigens zo keurige gemeente onderaan in het klassement van afvalscheidende steden. Waar de gemiddelde Nederlander jaarlijks honderd kilo bio-afval scheidt, scoort Amersfoort slechts twaalf kilo per inwoner. Ze hadden het kunnen weten, reageert Herman Huisman van het Afvaloverlegorgaan. ,,Duobakken nodigen de burger uit om fouten te maken. Of om bewust, als de ene helft vol zit, de rommel in de andere helft te kieperen.'' Amersfoort weet dat inmiddels ook: dit voorjaar worden de duobakken vervangen door twee aparte bakken.

Niet iedere gemeente wil intussen zo braaf vasthouden aan de gescheiden inzameling. Het is te duur, we kunnen het afval beter allemaal verbranden, is een klacht die Huisman regelmatig te horen krijgt. Maar het is niet waar: ,,Afgezien van de wettelijke plicht die de gemeenten hebben, pakt de gescheiden inzameling meestal goedkoper uit. Het composteren van het gft-afval kost vijftig euro per ton. Integrale verbranding iets meer dan het dubbele, 106 euro per ton. Een gemeente verdient de extra kosten voor de aparte inzameling dus snel terug.''

Bovendien, waarschuwt hij, een gemeente die stopt met de gescheiden inzameling van gft, zaait twijfel bij haar burgers: is het dan ook nog wel zo nodig om papier of glas apart te houden? Huisman heeft genoeg kwesties meegemaakt om te weten dat een burger zo van zijn brave scheidgewoontes is afgebracht. Bijvoorbeeld toen de bekende milieuprofessor Lucas Reinders beweerde dat in de biobakken ongezonde schimmels konden groeien. Of toen de gemeente Rotterdam aarzelde of er wel voldoende capaciteit was om al het havenstedelijke gft te composteren. ,,En in de komkommertijd is er altijd wel een collega van u die begint over de stankoverlast.''

Voorlopig gaat het nog goed in Nederland. Na een gestage groei in de jaren negentig wordt nu ruim de helft van het gft-afval, een slordige anderhalf miljoen ton per jaar, apart ingezameld en omgezet in 0,6 miljoen ton compost. Goed voor 80000 voetbalvelden, meldt de internetsite van het Afvaloverlegorgaan. ,,Maar daar wordt het niet voor gebruikt'', haast Huisman zich te zeggen. ,,Het grootste deel gaat naar de land- en tuinbouw, naar de groenvoorzieningen en naar het buitenland. De afnemers kunnen het gratis bij de poort afhalen. De concurrentie met dierlijke mest, die boeren soms met geld tóe afstaan, laat geen andere keus.''

Toch zijn de kosten, de besparingen in vergelijking met verbranden, het belangrijkste argument voor de afvalscheiding. Het enige zelfs, zegt Huisman. ,,Het milieueffect van composteren is vergelijkbaar met dat van verbranden.'' Maar daar is Henk Moll, milieukundige van de Rijksuniversiteit Groningen, het niet mee eens. ,,Met het gebruik van gft-compost bespaar je op turfmolm. Dat veen hoef je niet af te steken. En dan zeg ik, volgens de zogeheten Ladder van Lansink: als je een product nuttig kunt hergebruiken, is dat te prefereren boven verbranden.''

De heren zijn het wel eens over het succes van de gft-inzameling: de score ligt nu op 55 procent, het overheidsdoel is 60 procent, maar veel meer kan het niet worden. Moll: ,,Het percentage zou van mij wel hoger mogen zijn, maar ik ben bang dat de niet-scheiders van nu, die je met veel moeite zou kunnen overhalen, vooral voor veel vervuiling van het gft zullen zorgen. Daarnaast hoeven de meeste binnenstad- en flatbewoners hun afval niet te scheiden, omdat een biobak in het spreekwoordelijke driehoogachter geen pretje is. Maar ook daar is weinig milieuwinst te boeken: de vuilnisauto's moeten in het centrum veel kilometers maken voor relatief kleine beetjes.''

In Molls eigen Groningen had de milieudienst nog een reden om de gescheiden inzameling te staken: de gft-emmertjes bezorgden de vuilnismannen te veel rugklachten. Het besluit om dan maar meteen een veel groter gebied dan het centrum uit te zonderen, stuitte op veel verzet, tot dat van milieuminister Pronk toe. Maar Groningen kreeg zijn zin, onder andere omdat het huisvuil in een speciale fabriek wordt gescheiden, waarna het organische gedeelte wordt vergist tot biogas. Daarmee kunnen 6600 huishoudens -van de 40000 die hun afval ongescheiden inleveren- van stroom worden voorzien.

Moll erkent dat dit een acceptabele oplossing kan zijn. ,,Al kleven er nog wel bezwaren aan. Zo zijn de Groningers nog steeds ontevreden over de afschaffing en zijn ze daardoor minder gemotiveerd. Bovendien hebben ze het proces nog niet helemaal onder controle. Ze houden lastig slib over, en het stinkt er.''