Linten knippen is genoeg voor koningin

'Tussen koningin en macht zit een discrepantie. Van een koningin houd je, zij staat meteen bij rampen klaar en vertegenwoordigt ons land in het buitenland door gewoon een wijze vrouw te zijn. Maar wijsheid en macht verdragen elkaar niet.''

Volgens Thea van der Drift heeft koningin Beatrix te veel macht en dat past niet meer in onze democratie. Misschien is het veel beter voor haar geluk, voor dat van haar kinderen en de rest van de koninklijke familie om die macht in te perken en haar meer een representatieve status te geven.

Van der Drift is bepaald niet de enige die in het Trouw-debat over de stelling 'De koningin heeft te veel macht' deze mening uit. Opvallend veel lezers vinden dat het staatsbestel moet worden herzien en de monarchie een ceremoniële rol toebedeeld, zoals in Scandinavië het geval is. Erfelijke monarchie is toch volledig uit de tijd, schrijft R. Kraan. ,,Er bestaat geen ambt of beroep meer dat men louter door geboorte verwerft. Dat was in de regententijd niet ongewoon, in onze moderne democratie is het achterhaald.'' De koning(in) maakt wat hem betreft niet langer deel uit van de regering, heeft geen invloed op de kabinetsformatie en via wekelijkse gesprekken met de premier op het regeringsbeleid.

Het conflict tussen prinses Margarita en haar echtgenoot Edwin de Roy van Zuydewijn met de rest van de koninklijke familie gaf aanleiding tot nogal wat kritische reacties. Veel lezers staan open voor Oranje, maar zijn 'geschokt' omdat de koningin in hun ogen tegen haar lievelingsnichtje 'buiten haar boekje' is gegaan. Marten Roorda, 'beslist geen republikein': ,,Een erfelijk koningschap boven de partijen heeft veel voor op een politiek-gebonden president, die ook macht uitoefent. Maar macht corrumpeert. Onze Majesteit doet wat Zij wil. En de ministers hebben het nakijken.''

En omdat 9 van de 10 ministers volgens Roorda niet op durven tegen Beatrix, moet de plaats van de monarchie worden ingeperkt. De kwestie-Margarita zal heus niet het laatste bedrijfsongeval zijn, voegt Kraan er aan toe.

Er zijn natuurlijk ook heel andere geluiden, waarin een onvoorwaardelijke aanhankelijkheid aan de koningin en haar familie doorklinkt. Alle lof voor ons koningshuis, vindt W. Klapwijk, die Margarita wil laten vervolgen wegens majesteitschennis. De koningin krijgt teveel afgunst en kritiek en te weinig respect en voorbede, denkt W. van der Kooij. Het Oranjehuis is historisch aan Nederland verbonden, schrijft W. Neutel. ,,Vooral de laatste honderd jaar hebben drie vorstinnen duidelijk een samenbindende rol gespeeld in moeilijke tijden.''

Voor hem is dat een reden om de monarchie in de huidige vorm te handhaven en de rol van de koningin niet te beperken tot lintjes doorknippen. Neutel geeft wel toe dat er geen onderzoek in opdracht van Beatrix of haar kabinet mag worden ingesteld buiten medeweten van de premier om.

Andere Oranjefans verfoeien het optreden van Margarita en haar man. T. Kuipers adviseert haar zo snel mogelijk haar titel in te leveren ('Wel de gemakken van een prinses, maar niet de lasten?'). A. Buitenweg noemt de eis tot schadevergoeding van 37 miljoen 'bij de onderwereld af'. Van A. de Meijere had Margarita de vuile was niet buiten mogen hangen ('Oranje Boven! En voor de rest is het een familieconflict waar wij ons niet mee moeten bemoeien.') J. Kuipers eindigt met 'Leve de koningin!' en hoopt ondertussen dat Beatrix binnen ons staatsbestel de maximale ruimte wordt gegund: ,,Haar inbreng kan van betekenis zijn met een onervaren premier en een door elkaar geschud parlement.'' Lezer Royaards vraagt of de krant niks beters te doen heeft dan over deze zaak te schrijven.

G. de Wit vindt dat Margarita juist ingetogen verwoord heeft hoe haar tante 'zich schuldig heeft gemaakt aan machtsmisbruik'. ,,Zij durft een begin te maken met het ledigen van de koninklijke beerput.'' Helemaal niet, meent Janny Delibes: ,,Het wordt eens tijd voor meer 'prinselijk' gedrag en de advocaten moeten terug in hun hok.''

De critici zijn ver in de meerderheid. De affaire-Margarita lijkt J. van Eerden een goed moment om afscheid te nemen van het 'middeleeuws instituut' monarchie: ,,Zo zijn het volk en Oranje niet langer tot elkaar veroordeeld. Het volk kan als kroon op de eigen democratie het staatshoofd kiezen dat het wil, de Oranjes kunnen als elke gewone familie een ruzie binnen de eigen familiemuren uitvechten. En staatsinstellingen worden niet langer voor privé-doeleinden gebruikt.''

De monarchie niet inperken maar ontmantelen, schrijft P. Hartog. ,,Het Huis van Oranje gedraagt zich als een staat binnen de staat. De monarchie werkt alleen maar vertragend, is oncontroleerbaar en kost gigantisch veel geld.'' Afschaffen betekent volgens hem bovendien een 'vrijer en blijer leven' voor Willem-Alexander en Máxima. ,,En als je sprookjes wil zien, ga je maar naar de Efteling.''

In de Trouw-discussie krijgt Beatrix ook van haar aanhang een kritisch oordeel. Hans van Leeuwen: ,,Ik vind niet dat ze te veel macht heeft. Maar de verleiding van de macht, die geen mens of instituut onverzocht laat, vraagt wel om duidelijk tegenspel bij alles en allen in haar omgeving.'' En S. Verschoor: ,,Haar lakeien moeten zich eens wat meer afvragen of haar opdrachten wel volgens de wet zijn.''