De VS lijden aan hybris

De Amerikaanse president Bush heeft zijn bevolking tot nu toe op geen enkele wijze gevraagd hun steentje bij te dragen aan een oorlog tegen Irak. Griezelig, vindt historicus David Kennedy van de Californische Stanford-universiteit. ,,Bush doet alsof dit een oorlog wordt zonder offers. Amerika kan passief toekijken, want een oorlog kost niets.''

Niet alleen kunnen de VS volgens Bush moeiteloos een Irak-oorlog aan. Ze kunnen zich daarnaast ook nog een hervorming van de gezondheidszorg permitteren, verhoging van de defensie-uitgaven, miljarden voor de beveiliging van de eigen grenzen en dan ook nog een enorme belastingverlaging. Deze oorlog tegen Irak - die in een mum van tijd bekeken heet te zijn - wordt de eerste in de geschiedenis waarbij de burgers van een land na afloop geld terugkrijgen.

Natuurlijk zullen Amerikaanse families geliefden aan een ver front verliezen, ,,Maar offers brengen is meer dan alleen doden te betreuren hebben'', meent Kennedy. ,,Offeren betekent letterlijk 'heilig maken'. Dat woord heeft niet alleen een militaire, maar ook een spirituele en symbolische betekenis. Vraag je de bevolking ook om eigen inspanningen, dan verbind je burgers met soldaten, vervaagt de grens tussen frontlijn en thuisfront. Zo krijg je de economische, morele én de politieke steun om een leger op pad te sturen.''

,,Zonder een oordeel uit te spreken of dat goed of slecht is, moet je vaststellen dat het gevoel dat 'wij, burgers en soldaten, allemaal voor dezelfde strijd staan', totale, industriële oorlogsvoering, zoals de Tweede Wereldoorlog mogelijk heeft gemaakt.'' Dat gevoel ontbreekt nu in Amerika, aldus Kennedy, die in 1999 voor zijn boek over de crisis in de jaren dertig en de daarop volgende oorlog de Pulitzerprijs won. Bush roept op tot patriottisme, maar vraagt geen offers.

,,De veranderingen in oorlogsvoering sinds de Tweede Wereldoorlog zijn echt verbluffend'', zegt Kennedy ter verklaring. ,,Toen brachten de VS 16 miljoen mannen onder de wapens, waarvan er twaalf overzee gestuurd werden. Nu kan Amerika het af met de relatief kleine militaire macht van 1,2 miljoen. Dienstplicht is niet meer nodig, het zijn allemaal vrijwilligers. We hebben haast een huurlingenleger. Dat ver van de bevolking af staat.''

,,En ja, laat die oorlog inderdaad honderd miljard kosten. Wat maakt dat nou uit, op een economie die ruim twee triljoen waard is? Amerika staat zo ver boven de rest van de wereld.''

In de Tweede Wereldoorlog hadden de Amerikanen, toen de paniekaanvallen van na Pearl Harbor eenmaal voorbij waren, eigenlijk niets te vrezen van de vijand. Toch begreep president Roosevelt volgens Kennedy goed hoe belangrijk het was ,,om de bevolking het gevoel te geven dat ook zij offers vraagt. Alleen zo kon hij de vechtlust erin houden en de dood van ruim 400 000 soldaten heilig maken''.

Sommige maatregelen hadden economisch zin, zoals de beperking op de bouw en het maken van nieuwe auto's. Dat maakte geschoolde arbeiders vrij. Maar verreweg de meeste maatregelen, zoals oorlogsobligaties, beperkingen op de consumptie, het inzamelen van oud ijzer door padvinders, hadden een psychologische reden. Roosevelts minister van financiën, Henry Morgenthau jr., gaf toe dat oorlogsobligaties bedoeld waren 'om de oorlog te verkopen, niet om ervoor te betalen'.

Voor alle duidelijkheid: Irak is volgens Kennedy ook een 'grote oorlog' en hij steunt hem niet. ,,Er schuilt een ongekend gewaagde strategische visie achter: wij zullen, door Irak te veroveren, democratie in het Midden-Oosten planten en die hele regio veranderen. Ik persoonlijk denk dat we hier met een klassiek geval van hybris (een de goden verzoekende overmoed, red.) te maken hebben. Die wordt veroorzaakt door een extreme afwijzing van alles wat onze veiligheid zou kunnen bedreigen, in combinatie met een ongekend zelfvertrouwen in wat Amerika kan.''

,,Het verontrust mij diep dat de VS zo vergaand in de wereld kunnen ingrijpen en dat, tegelijkertijd, de Amerikaanse bevolking zo passief kan blijven. Deze week was ik op een diner met allemaal mensen die net als ik tegen de oorlog zijn. Maar iedereen verzuchtte: 'Ach, er is toch niets meer aan te doen, het besluit is al genomen, wat kunnen wij nog'. De schrik sloeg me om het hart. Het is echt fnuikend voor een democratie als zulke ingrijpende besluiten genomen kunnen worden zonder de betrokkenheid van een grote meerderheid van de geïnformeerde volwassenen. Gevolg: de drempel om oorlog te beginnen wordt lager. Als het thuis toch zonder gevolgen blijft.''

,,Bush had een of andere vorm van dienstplicht opnieuw kunnen invoeren of een speciale oorlogsbelasting kunnen instellen. Grotendeels voor de vorm, maar toch heel belangrijk. Offers dwingen betrokkenheid af. Als we die bereid zijn te dragen, geven we haast een soort volmacht. Amerika zou dan hebben laten zien dat we met zijn allen tot het bittere eind willen gaan.''

Kijk naar Vietnam, zegt Kennedy. President Johnson durfde het verwende volk niet om een bijdrage te vragen. ,,Het volk voelde de last niet, met als gevolg dat het een tergend lang, pijnlijk gevecht werd om die oorlog te beëindigen.'' Je kunt de oorlogsgoden proberen te ontlopen, maar ze eisen volgens Kennedy hoe dan ook hun offer.