De individuele kip telt niet

Vier crises in zes jaar: het zit de Nederlandse veeteelt niet mee. Toont dat ook aan dat er iets grondig mis is? Nee, zegt Elsbeth Noordhuizen-Stassen. Volgens haar is de huidige vogelpest-epidemie pure pech. Ja, zegt Ruud Huirne. ,,Die vele beesten op een kleine ruimte geeft de ziekte extra kansen. Er moet weer een hele machinerie uitrukken om het te bestrijden. Dat kan anders. En boeren zijn steeds meer bereid dat te doen.”

Ongezellig, hè? Ik zou hier toch niet elke dag willen werken.'' Opnieuw is dr. Elsbeth Noordhuizen-Stassen uit haar kamer op de faculteit diergeneeskunde in Utrecht verbannen naar een verblijf in een houten barak. Het overkwam haar bij de mkz-crisis al eens, nu met de vogelpestepidemie gebeurt hetzelfde.

Als onafhankelijk waarnemer van het ministerie van landbouw bij deze crisis, komt ze nu regelmatig bij kippenboeren op het erf. De kans dat ze besmetting overbrengt naar de met veel dieren toegeruste faculteit diergeneeskunde is levensgroot. ,,De vogelpest is een zeer besmettelijk virus, veel agressiever dan mkz.''

De Nederlandse veeteeltsector is door de vierde crisis in zes jaar overvallen door een dierziekte, maar Noordhuizen-Stassen, dierenarts en hoogleraar mens-dierrelaties, laat zich er niet door van de wijs brengen. Op de vraag hoe ze deze diercrisis ervaart, piekert ze over een antwoord. ,,Lastig...'' Aan snelle meningen en makkelijke oplossingen heeft ze een broertje dood. Opmerkingen dat deze vierde crisis in korte tijd echt aantoont dat er iets grondig mis is met onze veeteelt, vindt ze veel te kort door de bocht.

,,De vogelpest is gewoon pure pech, toeval, voor zover we dat nu weten. Het blijkt dat de ziekte nu ook in Breskens in Zeeuws-Vlaanderen is uitgebroken bij een boer met 800 kippen, dat is een hobbyboer. Als het daar eerst was uitgebroken in plaats van in Barneveld, had niemand iets gezegd. Vergeet ook niet dat de laatste uitbraak van vogelpest in Nederland in 1926 plaatsvond. Laten we nou eerst eens de experts, de virologen en epidemiologen, hun werk laten doen. Als zij hebben uitgevonden hoe de vogelpest Nederland heeft bereikt, kunnen we op basis van de feiten objectieve conclusies trekken.'' Anderzijds vindt Noordhuizen-Stassen wel dat door herhaling van die dierziektes de maatschappij terecht van zich laat horen. ,,Elke keer moet alles uit de kast, dat verlamt de samenleving.''

Ze toont compassie met de boeren in de Gelderse Vallei rondom Barneveld. ,,Als je daar rondloopt, is alles kip; niet alleen de boeren maar ook de ondersteunende industrie. Hele gemeenschappen zijn van kippen en eieren afhankelijk. Het is hun manier van leven. Dat maakt de regio natuurlijk kwetsbaar, maar dat is al honderden jaren zo.''

Toch reageert de samenleving veel minder heftig dan tijdens de mkz-crisis, waar beelden met shovels vol koeienkadavers de gemoederen danig in beroering brachten. Afscheid nemen van koeien is kennelijk iets anders dan afscheid nemen van kippen. Noordhuizen-Stassen: ,,Kippen hebben een lagere sociale status. Koeien hebben namen, die heb je langer. De individuele kip telt niet. De kip is ook uit ons beeld verdwenen, er lopen er nog maar weinig buiten. Koeien zie je regelmatig nog in de wei rondlopen. Dat is zo Hollands. Daar hebben we iets mee. Toch hebben die boeren rond Barneveld zeker iets met kippen. Anders houden ze ze niet. Ze zouden niet anders willen.''

Noordhuizen-Stassen was lid van de commissie-Wijffels, die twee jaar geleden kort na de mkz-crisis een rapport publiceerde over de toekomst van de Nederlandse veeteelt. Dieren moeten weer hun natuurlijk gedrag kunnen vertonen. Koeien moeten weer grazen, varkens wroeten en kippen scharrelen is de gedroomde toekomst, volgens Noordhuizen. ,,De pluimveesector is die weg al opgegaan. Er is een grote variatie aan bedrijven. Naast de legbatterijen zie je steeds meer Freilander-scharrelkippen met uitloop en ook biologische kippenhouders. Verder is de controle in de keten veel beter geregeld en is het contact onderling van boeren tot een minimum beperkt om maar risico's uit te sluiten.''

En dan toch weer een besmettelijke ziekte. ,,Ik zei al dat het pech is. En juist bij de buiten lopende kippen is het gebeurd. Kun je je voorstellen dat boeren die willen omschakelen naar scharrelkippen of zelfs biologische kippen het nu ook niet meer weten?''

Laten we dus nog maar even afwachten en niet op voorhand al met de beschuldigende vinger naar de intensieve veeteelt wijzen, zegt Noordhuizen-Stassen. Eerst moeten alle feiten boven water zijn. ,,Natuurlijk speelt de economie een rol. Er zijn veel mensen voor hun dagelijks brood van afhankelijk. Minister Veerman zegt niet voor niets dat naast de petrochemische industrie, de agro-industrie de enige maakindustrie in Nederland is. Daarmee moet je voorzichtig omgaan.''

De veterinair deskundige erkent wel dat de veelheid van bedrijven en dieren het voorkomen van besmettelijke ziekten niet bevordert. ,,Wat mij met name bezighoudt is dat door het vervoersverbod de vleeskuikenbedrijven hun dieren niet meer kwijt kunnen. Dat geeft welzijnsproblemen en op den duur moet je gezonde dieren gaan doden. Terecht maken mensen daar een probleem van.''

Maar ook wijst ze naar de consument die, ondanks alle afschuw over gedode dieren, keer op keer niet bereid blijkt om meer te betalen voor een stukje vlees van dieren die op de boerderij hun natuurlijk gedrag weer mogen vertonen. ,,Natuurlijk zijn de vraagtekens die burgers zetten bij de massaproductie van landbouwproducten terecht. Maar naast al die emoties blijven ze koopjesjagen. Dat is zo paradoxaal. Ik begrijp daar niets van.''