Een individueel ambtsbericht uit Togo

Het is de meest besproken groep asielzoekers: de uitgeprocedeerden die al jaren in Nederland wonen en vrijwel geïntegreerd zijn. Opeenvolgende kabinetten worstelen met de vraag of er een generaal pardon moet komen. Demissionair minister Nawijn beloofde dat hij in de laatste weken van zijn ambtstermijn zijn decretionaire bevoegdheid zal gebruiken om de meest schrijnende gevallen alsnog toe te laten. Volgens VluchtelingenWerk zijn dat er 10000. Maar om wat voor mensen gaat het eigenlijk? Deel 3 in een korte serie: de Togolees Sams Inoussa.

Sams Inoussa is een jonge jongen uit Togo. Hij woont op kamers in Utrecht en is derdejaars student elektrotechniek op het mbo. Sams is een 'ama', een alleenstaande minderjarige asielzoeker.

Vijf jaar geleden kwam hij op zijn vijftiende naar Nederland, nadat zijn moeder in een Togolese gevangenis was verkracht en vermoord. Ze zat samen met haar zoon gevangen vanwege haar activiteiten in de vrouwenbeweging. Sams kwam na haar dood vrij en kon met de hulp van de oppositie naar Nederland vluchten.

Dat was in een tijd dat het ama-beleid nog niet was aangescherpt; de overheid deed er alles aan om de ama's snel te laten integreren. Ook Sams ging meteen naar school en werd zo snel mogelijk uit het asielzoekerscentrum overgeplaatst naar een wooneenheid voor ama's in Utrecht.

,,In die tijd werd er alles aan gedaan om die jongeren zo Hollands mogelijk te maken', zegt Nine Oepkes van VluchtelingenWerk Utrecht. ,,Op hun achttiende bleven ze leefgeld ontvangen, omdat de overheid zichzelf vergeleek met Nederlandse ouders. Die blijven hun kinderen na hun achttiende financieel ondersteunen omdat ze nog niet echt op eigen benen kunnen staan. Diezelfde verantwoordelijkheid voelde de overheid voor de jonge asielzoekers.' En al waren ze uitgeprocedeerd op hun achttiende, justitie liet de jongeren met rust.

Hoe anders is het sinds de zomer van vorig jaar. Jongens als Sams worden vanaf hun vijftiende vastgezet op de nieuwe campus in Vught, waar er vooral voor wordt gewaakt dat ze integreren. En alle uitgeprocedeerde ama's krijgen op de dag dat ze achttien jaar worden een brief in de bus waarin staat dat ze binnen 28 dagen moeten vertrekken.

Sams is inmiddels twintig. Hij woont zelfstandig op een kamer in Utrecht. De voogdij-instelling Nidos keert nog altijd zijn leefgeld uit. Maar dat zal niet lang meer duren, nu justitie vindt dat Sams is uitgeprocedeerd.

Het heeft de Togolees, zoals zoveel asielzoekers, niet meegezeten. Na jaren van procederen kwam Sams erachter dat de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) een enorme blunder had begaan. ,,Zoals zo vaak probeerde de IND in Togo de gangen van Sams na te gaan', vertelt zijn begeleidster Oepkes. ,,Dat noemen ze een individueel ambtsbericht. Via de Nederlandse ambassade checken ze of het vluchtverhaal klopt. Ze gingen naar het dorp waar Sams en zijn moeder hadden gewoond en deden navraag bij de vrouwenbeweging. Er klopte niets van het verhaal, rapporteerde buitenlandse zaken aan het IND.'

Een antropoloog van VluchtelingenWerk Utrecht, die de zaak onderzocht, ontdekte hoe de Nederlandse diplomaten tot die conclusie konden komen. ,,Blijkt dat buitenlandse zaken naar een verkeerd dorp is gegaan', vertelt Oepkes. ,,Ze hadden wat namen door elkaar gehaald.' De ambassade had wel contact gekregen met de vrouwenbeweging, maar rapporteerde dat Sams had gelogen. Zijn moeder was nooit voorzitter geweest, zoals de tolk had vertaald. ,,Ze was lid, maar de tolk vertaalde dat in voorzitter, daar kon Sams niets aan doen.'

Justitie vindt dat de zaak is gesloten. Maar Sams wil een herziening van zijn asielverzoek bij de rechtbank. ,,Het treurige is dat er geen asieladvocaat te vinden is die de jongen wil bijstaan. Ze zien er geen brood in omdat herzieningszaken zelden gewonnen worden.' De antropoloog, die tevens jurist is, heeft de zaak nu belangeloos op zich genomen.

Als Sams een uitzettingsbrief krijgt, houdt ook zijn opleiding op. Over een jaar zou hij examen doen. De Togolees heeft net een stageplaats gevonden aan de Universiteit Utrecht. Oepkes heeft er weleens over gedacht om voor deze bijna afgestudeerde en goed geïntegreerde jongeren een verblijfsvergunning op grond van werk aan te vragen. ,,Het zijn goed opgeleide jongeren die Nederland straks hard nodig heeft. Maar als deze jongeren een werkvergunning willen dan moeten ze eerst terug naar hun geboorteland en daar een aanvraag bij de Nederlandse ambassade doen. En hoe lang je dan weer moet wachten?'