Gedichten om meteen te snappen.

Jan van Veen (58) begon twee zondagen geleden in elke uitzending af te tellen. Nog tien, nog negen, nog acht keer 'Candlelight'... Morgenavond om 23.00 uur gaat de allerlaatste uitzending de lucht in. Sky Radio wil van Van Veen af. Ligt het aan hem, dan zet hij zijn mix van zoete pop en snikkende poëzie nog jaren voort.

Jan van Veen was al jaren de enige menselijke stem op Sky Radio -op de reclamespots, het nieuws en de verkeersinformatie na. Bij luisteraars is dat station zo populair juist omdat het geen discjockeys gebruikt. Van Veen was op die regel de enige uitzondering. Maar die kletst de luisteraar niet bepaald de oren van het hoofd. In ''Candlelight'' leest hij, vijf dagen per week, gedichten van luisteraars voor. In één uur 'Candlelight' zitten vijf van zulke gedichten. Het programma trekt 150000 luisteraars per avond. Goed, ooit waren dat er 500.000. Maar toen had je ook nog geen dertig zenders.

Nee, het is geen gejat idee dat ergens anders ter wereld is geboren. Het was 1967 en Van Veen werkte bij Veronica, toen nog een illegaal zendschip voor de kust van Scheveningen. Een luisteraar had een gedicht ingestuurd. Van Veen wilde dat voorlezen, als grap. Technicus Adje Bouwman bedacht welke muziek er onder zou moeten: 'Greensleeves', door Mantovani. Van Veen: ,,Wij zagen dat als een grap, op dat moment. Maar de volgende dag bracht de post 25 brieven met een gedicht erin. De dag daarna was het een hele zak.''

Een gouden formule was geboren. Er is sindsdien niets wezenlijks aan veranderd. 'Candlelight' veranderde weliswaar een paar maal van gastheer. Halverwege de jaren zeventig stapt Jan Van Veen (schoonzoon van Veronica-grondlegger Dirk Verweij, wiens handel in sokken en panties hij nog altijd voortzet) over naar de concurrerende illegaal Radio Noordzee, zit daarna tot 1992 bij de Avro en verhuist dan naar Sky Radio.

Maar het programma zelf begint nog altijd met 'Can I get there by 'Candlelight'' van David McWilliams, Van Veen leest de gedichten die poëtische amateurs hem sturen nog altijd voor met Mantovani's strijkers op de achtergrond. Zijn stemgeluid is nog altijd bruin, brons, diep. En de gedichten zijn al 35 jaar slap van vorm en nat van tranen:

Van Veen: ,,Het zijn mensen die moeite hebben om hun blijdschap of hun droefenis van zich af te praten. Of die misschien niemand hebben om tegenaan te praten. Die praten er niet even over met iemand; die gaan een week zitten werken aan een gedicht. Ik krijg veel gedichten per post binnen, in handgeschreven brieven. Er komt tegenwoordig ook wel veel per e-mail binnen, maar de handgeschreven brief is er nog volop. En er zitten keiharde, ware verhalen achter die gedichten. Gisteren had ik nog een gedicht over een overleden kind. Dat is toch niet niks.''

Dat was het gedicht van schoonzus Jacqueline, voor Lia en Peter, over de dood van hun vijfjarige gehandicapte dochter, dat begon met:

Ja, jahaaaaaa, zegt Van Veen - de bronzen stem nu een tikje feller - hij weet ook wel dat de gevestigde poëziekritiek er niets van moet hebben, van die 'Candlelight'-poëzie. ,,Hoe heet-ie ook alweer, die man die zich de dichter des vaderlands noemt maar die in Portugal woont, Gerrit... Gerrit Komrij, die vindt het niks. Die vindt de gedichtjes van Toon Hermans vast ook helemaal niks. Dat heb ik tenminste weleens gehoord. Maar de mensen snappen tenminste waar het over gaat.''

Als de post komt maakt Van Veen stapeltjes: 'bruikbaar' en 'niet bruikbaar'. Die laatste stapel is meestal drie keer zo hoog als de eerste. ,,Als ik niet begrijp waar het over gaat is het niet bruikbaar. Als het beledigend is. Als het vulgair is. Of als het net iets te sterk op Sinterklaasrijm lijkt. Maar 'niet begrijpen waar het over gaat' komt het vaakst voor.''

Dat heeft Van Veen ook als hij zogenaamde echte poëzie leest - een tijdje geleden had hij een bloemlezing in handen. Daar snapte hij geen barst van. ,,Dat radioprogramma van een jaar of twintig geleden, van Herman Pieter de Boer, die zogenaamd 'echte' poëzie voorlas, was niet voor niets snel verdwenen. Nog voor die baby een kleuter was geworden, zou je kunnen zeggen. Het publiek dat zulke gedichten begrijpt is zo klein.''

Zelf leest hij eigenlijk nooit poëzie. Laatst was hij nog in een boekhandel en vroeg hij ernaar. Een Brunawinkel was dat. 'We kunnen het wel voor je bestellen, maar we hebben het niet staan, want daar is zo weinig vraag naar', zeiden ze. Niet dat er geen prachtige poëzie bestaat, natuurlijk. Dat ene gedicht van Hans Andreus, 'Als ik morgen doodga', dat is een schitterend gedicht.

Hij heeft er wel eens over gedacht om in 'Candlelight' ook een paar 'echte' gedichten voor te lezen. Maar dat mag zomaar niet. Dan krijg je gedoe met uitgevers, daar moet je toestemming voor vragen. Plus, hij hoeft niemand op te voeden. De mensen die naar 'Candlelight' luisteren zitten niet op een literatuurles te wachten. Die willen gedichten horen die ze meteen kunnen snappen. Van mensen zoals zij zelf.

Voor een programma dat zo laat op de avond wordt uitgezonden is 150000 luisteraars verschrikkelijk veel. Want reken maar dat het dezelfde mensen zijn waarover je 's morgens vroeg de filemeldingen al hoort. Die vroeg opstaan en die tegen half elf naar bed gaan. Voor 'Candlelight' zou zendtijd tussen 22.00 en 23.00 uur beter zijn. Maar Sky Radio moet anderzijds niet denken dat ze meer inkomsten binnenhalen wanneer ze 'Candlelight' schrappen. Dus eigenlijk heeft Sky geen enkele reden om 'Candlelight' op te heffen - na elf jaar bovendien, toe nou zeg.

Er zijn op het moment drie opties, waarvan twee nog geheim. Er is een publieke omroep die belangstelling heeft getoond. Er is een commerciële zender. En - en dat zou hij het liefste doen - er is een gesprek gaande met de regionale radiostations. Van Veen: ,,Die hebben samen ontzettend veel luisteraars. Dat is echt een groot publiek. Bovendien kun je daar heel dicht bij de luisteraar komen door gedichten uit Limburg voor te lezen voor de Limburgse zender, en gedichten uit Groningen voor de Groningers. De muziek is dan per uitzending het zelfde, maar de gedichten verschillen.'' Maar de regionale zenders zijn allemaal zelfstandig, dus het kan even duren voor die mogelijkheid organisatorisch rond is.

In alle drie gevallen wil Van Veen de zeggenschap terug over de muziek die rondom de gedichten wordt gedraaid. Hij heeft nog kisten vol met LP's en dozen vol met CD's en banden, allemaal ideale 'Candlelight'-muziek. Bij Sky Radio had hij niets over de muziek te zeggen - en zo onderhand heeft Van Veen het wel gehad met de Whitney Houstons en de Celine Dions. Dat niet alleen: vroeger was er een groep luisteraars die 'Candlelight' helemaal niet vanwege de gedichten aanzette, maar vanwege de muziek.

,,Je had in het begin mensen die het elektrische licht uitdeden en kaarsen aanstaken; 'Candlelight' is niet alleen een programma met gedichten maar ook een sfeertje, dat wordt opgeroepen door de muziek. Maar Rita Coolidge, en Janis Ian, Gerry Rafferty, die hoor je toch nooit meer? Bij Sky Radio wordt het allemaal door de computer bepaald. Hoe vaak het gedraaid mag worden, hoe lang het geleden is dat het voor de laatste keer is gedraaid, dat wordt allemaal met de computer bijgehouden. De spontaniteit dat je zelf muziek meebrengt en zegt: vanavond heb ik nou es zin in de Beatles, die is daar niet. Aan de top-2000 van Radio Twee kun je aflezen waar mensen van houden. Die willen Bohemian Rhapsody weer eens horen. Maar die top-2000 was een incident. Met dat soort kennis gebeurt niks. De Beatles? Dat is ouwelullenmuziek, zeggen ze bij Sky. Bij een ander station, welk het ook wordt, wil ik dat weer in eigen hand hebben.''

De vaste luisteraars vinden de verdwijning van 'Candlelight' een ramp. Van Veen ontvangt inmiddels dus niet alleen gedichten over liefde en dood, maar ook poëzie met dat thema: