Knagen aan de randen van de sociale polder

Opnieuw is er een initiatief dat de gevestigde orde in Nederland van grote vakcentrales en werkgeversverenigingen aanvreet. Dit keer gaat verzekeraar Axa met een kleine Limburgse bond inbreken in 'de cao-markt'. En als altijd reageert de gevestigde orde afwijzend.

AMSTERDAM,HEERLEN - Eens in de zoveel tijd komt er een idee naar boven om de macht van de vakbonden in Nederland aan te pakken. Niet om het hele systeem van sociaal overleg, grote cao's en grote centrales onmiddellijk omver te werpen, maar wel om het geïnstitutionaliseerde samenspel van werkgevers en werknemers op zijn nummer te zetten.

Vaak duikt bij zo'n initiatief de naam van Harry Vogels op, door velen gezien als de luis in de pels van de vakbonden van FNV en CNV. Samen met andere weinig graag geziene gasten binnen de vakbeweging, zoals VVD-kamerlid Geert Wilders, trekt hij ten strijde tegen wat hij noemt het gebrek aan transparantie in het cao-wereldje. Door Vogels sterker uitgedrukt: ,,De wereld van macht, list en bedrog''.

Nu is het de verzekeraar Axa, maar eerder probeerde Vogels het al eens met Delta Lloyd: bedrijven onttrekken aan de sector-cao's door hen een eigen cao aan te bieden. Normaal gesproken zit elke onderneming vast aan de cao die zijn werkgeversvereniging voor de hele sector heeft afgesloten met de vakbonden. Met een geheel eigen cao kan een bedrijf zich echter aan dat automatisme onttrekken. Een bedrijf dat zich niet losweekt van de sector-cao, zit daarmee ook vast aan de voorgeschreven pensioenverzekeraar. Dat irriteert Vogels: ,,De vakbonden bepalen dat alle bedrijven in de sector bij het pensioenfonds moeten dat weer door de vakbonden bestuurd wordt''.

Met een eigen cao kan een bedrijf echter zelf bepalen bij welke pensioenverzekeraar hij zich aansluit. Delta Lloyd hoopte voor de 'losgeweekte' bedrijven de pensioenverzekeringen te kunnen verzorgen. Het avontuur met Delta Lloyd duurde echter niet lang. Volgens Vogels heeft de vakcentrale FNV de verzekeraar onder druk gezet om er mee te stoppen door te dreigen Delta Lloyd buitenspel te zetten bij de profijtelijke sector-cao's.

Vogels publiceert met enige regelmaat kritische boeken over de sociale verhoudingen in Nederland. Verzekeraar Axa pikte het geluid op en wilde het Delta Lloyd-trucje wel opnieuw proberen. Axa is maar een kleine speler op de Nederlandse pensioenmarkt en wil graag groeien. Vogels bracht Axa in contact met voorzitter Okke Verstrenge van de regionale vakbond ABW in Limburg.

De ABW, van oudsher een mijnwerkersbond, wil met 8000 leden nu graag verder groeien en gaat aldus bedrijven aanbieden ondernemings-cao's af te sluiten en ze zo los te weken uit de sector-cao. Tegelijkertijd zal Verstrenge de producten van Axa warm aanbevelen. ,,Maar als een onderneming wel een cao wil, maar geen Axa-pensioen dan doen we dat ook'', zegt Verstrenge, die vooral onafhankelijk wil blijven.

Verstrenge heeft geen hekel aan het huidige systeem van grote vakcentrales en werkgeversverenigingen. ,,Ik wil gewoon de belangen van mijn leden behartigen en liefst groeien. Er zijn nu eenmaal werkgevers die graag een eigen cao willen. Die ruimte bieden de grote vakbonden te weinig. Wij bieden dat wel. Met het huidige systeem is niets mis, daar hebben we veel aan te danken. Maar er moet wel ruimte zijn voor vernieuwing.''