'Ik was gewoon een verwende etterbak'

Toen Jimmy voor zijn woning op de Kop van Zuid in Rotterdam werd aangehouden, wist hij meteen waarom dat was. Bij een 'transactie' op een parkeerterrein met xtc en amfetamine was een jaar eerder iemand gewond geraakt, en hij had de trekker overgehaald. Daarvoor was Jimmy (25) uit Rotterdam nog betrokken bij een roofoverval op een bordeel en een cd-zaak. ,,Ik was een tijd out of control, vuurwapengevaarlijk.''

Jimmy kreeg 5 jaar gevangenisstraf en heeft er inmiddels 4 jaar en 9 maanden op zitten. Eerst zat hij in Veenhuizen, de laatste tijd in een halfopen inrichting in Noord-Holland. Die overstap maakte hij om de tweejarige opleiding tot zelfstandig werkende kok te volgen op het Horizon College in Heerhugowaard, een mbo-opleiding.

Hij gaat één dag naar school voor de theorielessen, de rest van de week werkt hij in de Irish Cottage, een restaurant nabij Oude Niedorp. Jimmy - niet zijn echte naam - is een breed geschouderde, elegante verschijning. Hij schenkt achter de bar koffie in voor het bezoek en serveert er cake met frambozensaus en whisky bij. Het enorme etablissement is leeg op dit uur in het begin van de middag, uit de luidsprekers fiedelt zacht een folk-orkestje.

Koken vindt hij 'gewoon heel leuk' om te doen: ,,Als je mensen ziet genieten geeft dat veel voldoening.'' De Irish Cottage is een 'perfect leerbedrijf', vindt Jimmy. ,,Het is een authentiek Ierse keuken, en alles wordt ter plekke gemaakt. Er komt maar weinig uit potjes of flesjes.'' In de keuken pruttelt inderdaad een enorme pan vol zelfgemaakte bouillon, de basis voor de sauzen. ,,We bakken hier ons eigen brood en maken applecake en cheesecake'', vervolgt hij zijn rondleiding. ,,Ik leer hier alles wat je in principe moet kunnen in de keuken. Ik doe veel snijwerk, ik leer debrocheren, farineren. En ik heb bijvoorbeeld grote salades gemaakt voor bedrijfsfeestjes.''

Bij Jimmy's eerste stage - bij de catering van de penitentiaire inrichting Veenhuizen - ging het meer om het grove werk. Daar werden maaltijden gemaakt voor 300, 400 man tegelijk. Jimmy kwam daar terecht na een beroepskeuzetest. Gedetineerden van 18 tot 25 jaar die dat willen, kunnen een beperkt aantal opleidingen volgen. ,,Ik kookte al weleens voor de jongens, Surinaams, dus de keus was snel gemaakt.''

Veel jongens op de afdeling MI (maatschappelijke integratie) zitten daar om hun tijd wat comfortabeler door te komen, weet Jimmy. ,,Je kunt er veel sporten en je krijgt meer vrijheid. Ze worden niet echt geselecteerd voor MI, dus zitten er ook jongens die altijd voor het snelle geld zullen gaan, die willen de easy way out. Ik trok altijd op met de jongens die echt nog iets willen.''

Je moet jezelf ontwikkelen in het leven, zegt Jimmy. ,,Ik ben 25, er is nog van alles mogelijk.'' De sfeer in een gevangenis omschrijft hij als 'een doorlopende wedstrijd ver pissen'. ,,Je biedt voortdurend tegen elkaar op. Er is heel snel ruzie, om de kleinste dingen. Zet jongens bij elkaar in zo'n ruimte, en je hebt voortdurend competitie en territoriumdrift.''

'Jij hoort hier eigenlijk helemaal niet', zeiden zijn begeleiders vaak tegen Jimmy. ,,Ik ben geen domme jongen, ik was niet verslaafd, hoefde m'n eigen nooit suf te blowen of te snuiven.'' Hij heeft geen beroerde jeugd gehad, er was geen geen armoede thuis. Jimmy's vader was lasser, moeder verdiende als zangeres in een band die in vakantieoorden speelde. ,,Ik was gewoon een verwende etterbak'', concludeert Jimmy.

,,Maar ik kreeg niet alles, na de scheiding van mijn ouders moest ik met mijn zusje kleedgeld delen. Nu begrijp ik dat, toen wilde ik dat helemaal niet snappen. Ik moest gewoon die Nikes of die dure American streetwear hebben, ik kickte op merken. Fubu, Versace, Southpole. Broeken van 300 euro, die wilde ik niet gewoon, die móest ik hebben. En een beetje aardige auto kost natuurlijk ook geld. Een rijbewijs had ik trouwens niet.''

Het begon met een doos T-shirts die Jimmy tegen inkoopsprijs overnam van een coffeeshopmaat. Hij verkocht ze door op school. En hij verdiende bij door zijn vrienden te knippen, een tientje de man. ,,Ik keek op tegen de grote jongens in de coffeeshop, waar ik als dertienjarige voor mijn eerste blowtje kwam. Ik moest om zes uur thuis zijn voor het eten maar ik kwam wanneer ik zin had. 's Nachts sloop ik het huis uit en ging naar de Nieuwe Binnenweg, de Kruiskade. Gewoon, rondhangen met vrienden. Blowtje roken, flesje wijn halen bij de avondwinkel, dat soort dingen.''

Zijn ouders gingen uit elkaar, maar ook daar heeft zijn ontsporing weinig mee te maken. ,,Mijn moeder hield me erg kort, na negen uur mocht ik niet meer buiten komen. Maar het was niet haar schuld, ik heb het allemaal zelf gedaan.

Tussen het 'hosselen' door had Jimmy nog een opmerkelijke onderwijscarrière. Hij deed vbo-examen metaaltechniek op D-niveau, vergelijkbaar met mavo. ,,Mijn vader zat ook in de metaal, hij klaagde altijd over zijn rug en de rotzooi die vrijkomt bij het lassen. Ik wilde niet, maar ze hebben me eigenlijk gewoon daar geplaatst omdat ze bij administratie geen plek meer hadden, zeiden ze. Het is ook vaak link werk. Ik liep stage bij Pernis toen een ketel ontplofte, daar viel een dode bij. Dat was gelijk mijn laatste dag daar, mij hebben ze er niet meer gezien. Hier kun je alleen een vingertop kwijtraken als je een tomaat snijdt.''

,,Ik heb ook nog een jaar Cios (sportopleiding, red) in Goes gedaan, maar scheurde mijn enkelbanden. Het was echt iets voor mij, maar ik kon daar helaas niet blijven.'' Jimmy was 18 toen hij koos voor de mbo-opleiding spw (sociaal pedagogisch werk). ,,Ik wilde iets met mensen doen. Ik herkende me in de doelgroep van jongerenwerkers, dacht dat ik iets voor ze kon betekenen.'' Hij hield het drie maanden vol, het hulpverlenerswereldje beviel niet. ,,Die leraren daar praten wel veel over jongeren en criminaliteit, maar ze snappen het niet echt.'' Falende ouders, armoede en verveling waren volgens de spw'ers de oorzaak van criminaliteit en vandalisme. Jimmy hield het op een combinatie van 'hormonen, adrenaline, een enorme behoefte om te kicken'. ,,Zo werkte het bij mij ook. Daarbij is de invloed van vrienden veel groter dan wat er thuis gebeurt.''

Na de spw-studie ging het pas echt de verkeerde kant op met Jimmy. Hij vond niet makkelijk werk, de metaal was geen optie. Het werd dus weer hosselen. Jimmy 'verlangt nu naar rust'. ,,Mijn vier jaar jongere zus is nu getrouwd, er komen kinderen. Dat wil ik ook, en dat zal me ook wel lukken. In de horeca is werk genoeg, vooral in een stad als Rotterdam. Je verdient als zelfstandige kok goed.'' Hij maakt zich niet druk over de vraag hoe een eventuele vriendin over zijn verleden denkt: ,,Ze zal me moeten nemen zoals ik ben.''