Politici willen niet meer door elkaar schreeuwen

Met partijbijeenkomsten en een lijsttrekkersdebat begint morgen de verkiezingscampagne. Veel geld is er niet en daarom wordt de campagne een mediacircus. Nieuwste trend: politici in kinderprogramma's.

DEN HAAG - De verkiezingscampagne 2003 belooft een typisch Nederlandse te worden. Nog geen drie weken hebben de partijen uitgetrokken voor de stembusstrijd. Waar de lijsttrekkers vorig jaar maanden in touw waren, gedwongen door het onverwachte succes van uitdager Pim Fortuyn, valt de politiek nu opgelucht terug op oude tradities.

Het gooi- en smijtwerk dat de debatten vorig jaar zo domineerde, was eenmalig, als het aan de campagneleiders ligt. Geen door elkaar schreeuwende mannen aan een tafel, maar discussies over de inhoud. Zoveel mogelijk één op één, onder strakke regie van de gespreksleiders. Het eerste lijsttrekkersdebat op RTL 4 krijgt morgenavond (21.30 uur) gelijk al een ingetogener karakter dan de 'Soundmixshow' van afgelopen voorjaar, waar vrijwel alle betrokkenen met gêne aan terugdenken. ,,Passie is goed, dat moet zelfs in de politiek'', zegt VVD-campagneleider Hans van Baalen. ,,Maar op carnaval zit niemand te wachten.''

Wat zal het overheersende thema zijn? De economische malaise is een logische kandidaat. Op dat punt staan de partijen tegenover elkaar, volgens een ouderwets links-rechts-schema. Het CDA en vooral de VVD, de twee coalitiepartners die graag samen verder willen, wijzen op de noodzaak van extra bezuinigingen. Partijen als de PvdA, GroenLinks, de SP, maar ook D66 waarschuwen dat je de economie daarmee verder in het slop helpt.

De VVD heeft belang bij een campagne waarin de financiële toekomst centraal staat. Lijstaanvoerder Zalm heeft op dat punt zijn sporen verdiend. Het CDA schuift daarom liever een breder thema naar voren, samen te vatten onder 'vertrouwen en stabiliteit' in een tijd van nationale en internationale onrust.

Premier en CDA-lijsttrekker Balkenende scoort volgens de peilingen juist op die punten het best bij de kiezers, met SP-voorman Marijnissen als tweede. Zalm wordt sinds de val van het kabinet door velen nog altijd als minder betrouwbaar beschouwd en de nieuwe lijsttrekkers Bos (PvdA) en Halsema (GroenLinks) zijn voor veel kiezers vooralsnog onbekenden.

Het toneel waarop deze boodschappen worden verkocht, verandert steeds meer van karakter. Ze zijn er nog wel, de traditionele verkiezingsavonden met een toespraak van de lijsttrekker en een koekje in de pauze, tegenwoordig vooraf gecontroleerd door beveiligingsspecialisten. Partijen willen nog altijd tonen dat zij bereid zijn de Haagse kaasstolp te verlaten voor een bezoekje aan de regio. Maar er zijn minder bijeenkomsten en hun belang neemt af.

Geldgebrek speelt een belangrijke rol; het campagnebudget van de VVD is zo kort na 15 mei gehalveerd. Lijsttrekkers zijn afhankelijker van free publicity: interviews in kranten en tijdschriften, optredens op tv. Maar de geringe aandacht van de pers voor verkiezingsavonden is minstens even belangrijk. ,,Laten we wel wezen: je praat op die avonden toch vooral voor je eigen mensen'', zegt VVD'er Van Baalen.

VERVOLG OP PAGINA 3

Niet in spelletjes-, wel in jeugdprogramma'

Verkiezingscampagne

VERVOLG VAN PAGINA 1

Volgens Mieke Pennock (D66) komt daar nog bij dat tv-redacties meer eigen plannen maken, die veel tijd kosten. ,,Onze lijsttrekker Thom de Graaf gaat bijvoorbeeld op een werkbezoek dat is georganiseerd door 'Netwerk'. Waarheen? Geen idee, dat is nog geheim.''

Nu ook zenders als SBS6 de politiek hebben ontdekt, komen er meer verzoeken van de visuele media bij de campagnestrategen. Jack de Vries, lid van het CDA-campagneteam: ,,Voor de komende tweeënhalve week zijn dat er meer dan voor de drie maanden voorafgaand aan 15 mei''. Pennock: ,,Men wil dat De Graaf met een huisdier naar de dierenarts gaat, dat hij opnieuw rij-examen doet, dat hij in de jury gaat zitten die de fraaiste kerstverlichting uitzoekt.''

Goed kiezen is het devies. Zo voelt Balkenende weinig voor spelletjesprogramma's en loterijshows, maar is wel te porren voor optredens in kinder- en jeugdprogramma's. ,,Dat gaat de komende weken wel vier of vijf keer gebeuren'', aldus De Vries. ,,Omdat hij dat leuk vindt om te doen, maar natuurlijk ook omdat je indirect ook de ouders hoopt te bereiken. Zo zijn de eerste ballonnen van politieke partijen in verkiezingstijd er destijds ook gekomen.''

De politiek op tv ontlopen wordt moeilijk, zeker aan het eind van de campagne. De LPF wil voor 21 en verkiezingsdag 22 januari zo'n 250 Sterspots van vijf tot tien seconden inkopen, op alle zenders. De kosten worden gedragen door 'sponsors', met partijvoorzitter/vastgoedmagnaat Maas als belangrijkste contribuant.