Eerst praten met de PvdA heeft voordelen

DEN HAAG - Bij de christen-democraten werden ze er wel een beetje kregel van, van het gemak waarmee de buitenwacht concludeerde dat de uitslag van de verkiezingen geen andere keuze liet dan een coalitie van CDA en PvdA.

Weliswaar kwamen enkele vooraanstaande CDA'ers op de avond van de verkiezingen zelf ook al tot die slotsom, maar de volgende dag, in de vergadering van de nieuw gekozen fractie, liet de nummer 1 van de lijst, Balkenende, zien dat er wel degelijk nog andere mogelijkheden waren dan onmiddellijk oversteken naar de PvdA.

Die boodschap wilde hij dan ook naar buiten uitdragen, eind vorige week.

Het weekeinde bood de gelegenheid om alle argumenten voor en tegen regeren met de PvdA nog eens op een rijtje te zetten. Hier en daar een telefoontje, hetgeen welgemeende adviezen van oude rotten in het CDA opleverde.

Een publiek pleidooi van oud-fractievoorzitter, oud-minister en oud-partijvoorzitter Bert de Vries om toch maar eerst met de PvdA te gaan praten, maakte duidelijk dat in de hoogste regionen van het CDA ook positiever tegen de PvdA werd aangekeken. Maar het gaat om niet meer dan accentverschillen, onderstreept het CDA.

Natuurlijk is er wel nog het een en ander te overwinnen. Christen-democraten herinneren zich nog goed hoe ze door PvdA'ers zijn weggezet, toen hun partij eerst een dreun en daarna nog een trap na had gekregen van de kiezer, en de sociaal-democraten acht jaar lang in het centrum van de macht zaten.

Sommige CDA'ers krijgen het Spaans benauwd van het verkiezingsprogramma waarmee de PvdA vorig jaar de boer op ging. Dat vinden ze te slap. Bos heeft daar in de campagne weliswaar op een aantal punten afstand van genomen, maar het CDA vraagt zich af of dat ook wordt gedragen door de partij.

Ze willen, kortom, weten of een afspraak met Bos een afspraak met de PvdA is.

Toch heeft het CDA besloten het erop te wagen. ,,Het is het meest logisch om nu eerst met de PvdA gesprekken te gaan beginnen'', zei Balkenende maandag na zijn eerste bezoek aan informateur Donner. Al mogen dat van Balkenende alleen nog maar verkennende gesprekken heten en nadrukkelijk geen onderhandelingen.

Is het de christen-democraten ernst, deze poging tot samenwerking met de PvdA?

Vast staat dat ze er voor de verkiezingen niet op zaten te wachten en een stevige voorkeur uitspraken voor doorregeren met de VVD. Maar even aangenomen dat het CDA het inderdaad ernstig meent, dan nog geldt dat het voor de christen-democraten bepaald voordelen heeft om het eerst met de PvdA te proberen.

Het worden taaie en langdurige onderhandelingen met een bijna net zo grote PvdA, daarvan gaat iedereen op het Binnenhof uit. Maar ze zouden ongetwijfeld nog taaier zijn geworden, als het CDA het eerst met de VVD had geprobeerd. Het blijft immers altijd mogelijk dat het CDA tegen alle verwachtingen in toch geen overeenstemming zou hebben weten te bereiken met de liberalen en daarna noodgedwongen alsnog bij de PvdA had moeten aankloppen.

Nu is het andersom. Mislukken de gesprekken met de PvdA, dan is het 'bewijs' geleverd dat de sociaal-democraten ondanks het miraculeuze herstel nog niet klaar zijn om te regeren. De oversteek terug naar de VVD is dan snel gemaakt. Tenslotte is daarmee nog geen jaar geleden een regeerakkoord in elkaar gezet. En ook hoeven de christen-democraten niet bang te zijn dat de VVD ze zal vastpinnen op concessies die in eerdere onderhandelingen naar links zijn gedaan.

Beginnen over links is een zeer bruikbaar middel om de PvdA in de onderhandelingen wat onder druk te zetten, zeker nu het CDA kan dreigen met een rechtse meerderheid. De sociaal-democraten willen maar wat graag regeren. Zelfs iets te graag, vrezen sommigen in de fractie.