Zwaarste beledigingen

Joop den Uyl, de PvdA-leider tussen 1967 en 1986, joeg midden jaren tachtig de christenen in de gordijnen, zoals Ayaan Hirsi Ali dat het afgelopen weekeinde met de islamieten heeft gedaan. De ex-gereformeerde Den Uyl deed dat op een zondagochtend in een vraaggesprek met de Ikon-radio. De sleutelzin in zijn opmerkingen was dat ,,Christenen zich vaak gedragen als de betere helft van de samenleving''.

De uitspraken kregen een politieke lading doordat hij duidelijk maakte dat hij vooral de christenen in het CDA en andere christelijke organisaties op het oog had. ,,Het zich beter voelen, zich beter achten, dat is in toenemende mate een bron van aanstoot en ergernis geworden. Het is het zich uitverkoren voelen, uitverkoren weten, een bijzondere groep zijn, een bijzondere relatie hebben tot Onze Lieve Heer. Een bijzondere duiding van het bestaan. Niet zijn als anderen. De betere weg, de betere waarheid. Kortom, het gedrag van christenen als toch de betere helft van de samenleving.'' Hij zei dat het CDA die houding sterk uitstraalt.

Den Uyl bleek op dit punt niet helemaal gespeend van zelfkritiek, want hij voegde eraan toe dat 'helaas soms ook' zijn eigen partij op dit punt niet zondevrij is. Ook daar ontwaarde hij wel 'de voorhoede, de pioniers, de mensen die het beter weten'. Maar het was zeer hinderlijk, zeer stuitend aanwezig in vrijwel alle christelijke organisaties. ,,Ik wou dat ik het kon relativeren'', verzuchtte hij, ,,maar ik stuit er elke dag op''. Christelijk Nederland reageerde boos en gekwetst. De opmerkingen van Den Uyl hadden geen directe politieke gevolgen, al bleef de PvdA na de verkiezingen buiten de regering, ondanks het feit dat ze bij de kamerverkiezingen de grootste partij was geworden. Maar dat had vooral te maken met de inzet van CDA-leider Lubbers, die zijn karwei, het herstel van de economie, wilde afmaken met de VVD. Den Uyl gaf wel voedsel aan de huiver in protestantse en katholieke kringen voor de antikerkelijke houding van de socialisten. Die huiver werkt tot op de dag van vandaag door in de verhouding tussen beide stromingen. Overigens blijkt uit het onderstaande lijstje dat de vrijzinnige liberalen van D66, met wie CDA-leider Balkenende wel graag wil regeren, in het kwestsen en beledigen van christelijke politici niet voor de socialisten onderdoen.

De tien zwaarste beledigingen van christenen in de Nederlandse politiek:

1 ,,Het is volbracht.'' Minister Borst (D66) van volksgezondheid gebruikte in een interview met NRC Handelsblad op stille zaterdag 2001 deze kruiswoorden van Jezus om haar gevoelens te verwoorden over het binnenhalen van de euthanasiewet.

2 ,,Zo lang Onze Lieve Heer zelf niet gesproken heeft, is er kennelijk geen mkz. Ik denk dat men daarop nog lang zal kunnen wachten.'' Minister Brinkhorst (D66) tegen de Barneveldse Krant in april 2001 over boeren in Kootwijkerbroek die zich tegen inenting van hun vee bleven verzetten.

3 ''Als ik een christen-democraat een hand heb gegeven, tel ik altijd even mijn vingers na.'' Hans Gruijters (D66) in de jaren zeventig.

4 ,,Omdat achter zo'n politicus tweeduizend jaar onbetrouwbaarheid staat.'' Bijzin van Gruijters, die volgde op bovenstaande uitspraak.

5 ,,De SGP is een ademocratische partij.'' PvdA-leider Joop den Uyl in de jaren tachtig over de SGP vanwege de theocratische visie van deze mannenbroederspartij.

6 ,,Christenen gedragen zich vaak als de betere helft van de samenleving.'' Den Uyl in 1986 in een gesprek met de Ikon-radio.

7 Staatssecretaris Aad Nuis (D66) van cultuur opende in maart 1997 de bulkboekdag van de literatuur als een Amerikaanse televisiedominee. De protestantse historicus Van Deursen zei in een reactie vrij naar de liberaal Thorbecke: ,,Humor is geen regeringszaak''.

8 ,,Jan Peter Balkenende heeft het altijd over de bijbelse normen en waarden, nooit over de dingen die God ons vraagt te doen of te laten. (..) Ik ben ervan overtuigd dat hij geen christen is.'' VVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali in Trouw.

9 ,,Afspraken met christen-democraten zijn scheten in een netje.'' PvdA-fractieleider Jaap Burger in de jaren zestig.

10 ,,Er zijn natuurlijk grenzen aan de lariekoek.'' Den Uyl over de functies van het geloof, ook in het beruchte radiogesprek met de Ikon.

Jan de Koning, de tweede man in het CDA in die dagen en zeer gezaghebbend in zijn partij, reageerde naar zijn aard nogal laconiek op Den Uyls opmerkingen. Hij was wel wat gewend, zei hij, verwijzend naar de grievende uitspraak van Gruijters over het natellen van zijn vingers. De Koning: ,,Ondanks het feit dat de heer Gruijters vier jaar met ons heeft samengewerkt, heeft hij nooit één vinger gemist''.