'Een economisch rendabele missie'

Lacherige reacties en hoon vielen het Kruidvat ten deel toen het klassieke muziek naast de shampoo in de aanbieding deed. Per jaar verkoopt de drogisterijketen nu miljoenen cd's. De Sjostakovitsj-serie won vorige week de Cannes Classical Award 2003 én werd door critici uitgeroepen tot album van het jaar. Erkenning voor Pieter van Winkel, het artistieke brein achter 'Kruidvat-klassiek'.

'Buitengewoon trots' is Pieter van Winkel (42). ,,Het is verheugend dat we eindelijk serieus worden genomen.'' Hij liep te hoop tegen het vastgeroeste idee: goedkoop is slecht, duur is goed. Maar die Sjostakovitsj-serie, zegt hij, is van hoge artistieke en technische kwaliteit. De kosten: 17 euro, voor 11 cd's. En daar komen ook degenen op af die ooit foeterden dat ze hun cd's toch zeker niet bij de drogist gingen halen.

Van Winkel zit op zijn werkkamer bij Joan records in Leeuwarden te midden van cd's en muziekboeken. Hij geniet zichtbaar van zijn trucje. Hij studeerde cum laude af als pianist aan het conservatorium, maar optreden vond hij niets. ,,Je moet een innerlijke noodzaak tot optreden voelen en een podiumpersoonlijkheid zijn. Dat ben ik niet.''

Binnen een halfjaar werkte hij bij een distributeur in Loosdrecht, die goedkope klassieke cd's voor V & D maakte, en later bij Arcade. Daar leerde hij hoe de markt in elkaar zit, waar het publiek van houdt. Maar de rol van de vakhandel frustreerde. ,,We propten alles in dat ene kanaal. Zo spreek je nooit een groter publiek aan, want dat komt per definitie niet in de vakhandel.''

Ondertussen had het Kruidvat succes met een cd van Corry Konings en wilde de keten een klassieke afdeling beginnen. Van Winkel hapte toe. In zes jaar tijd maakte hij 'Kruidvat-klassiek' tot toonbeeld van goed én goedkoop. Elke cd komt maar één keer in grote aantallen uit, waardoor de kosten laag blijven.

Van Winkel mikte op het enorme publiek dat geen weet heeft van opusnummers of composities, maar wel geïnteresseerd is in klassieke muziek. Voor hen is de drempel om de vakhandel binnen te stappen te hoog: duizenden cd's; wat is goed, wat is slecht? ,,Dat publiek hebben wij nu bereikt'', klinkt het triomfantelijk. ,,Bij het Kruidvat komen mensen voor een stuk zeep, ze zien zo'n rek cd's, de keus is beperkt tot hooguit drie plaatjes en de prijs is zo laag dat ze het eens proberen.'' Maar ook 'de kenners', die weten welke componisten en welke uitvoerders ze willen hebben en bereid zijn veel geld te betalen in de vakhandel, voegen voor een paar euro opnames aan hun verzameling toe.

Van Winkel begon bij Kruidvat met populaire klassieke deuntjes. Nu komen zelfs Monteverdi-madrigalen voorbij. Hij probeert lijn aan te brengen. ,,Je moet natuurlijk niet meteen met Stockhausen aankomen. Die ultramoderne muziek vindt niet iedereen mooi, om het zacht uit te drukken. Je hebt een bepaalde muzikale achtergrond nodig om dat te waarderen. Maar een simpel lied van Schubert kan een leek én de kenner ontroeren. Dat appelleert aan een emotie die niet afhankelijk is van intellectuele kennis. Dat is het mooie van muziek. Alleen 'ik vind het mooi' is voldoende. Ik heb niks tegen Frans Bauer. Als mensen door hem ontroerd raken, zeg ik niet: dat is slechte muziek. Nee, ik neem aan dat het in beide gevallen een eerlijke emotie is.''

Van Winkel begon bij Beethoven en is nu bij Sjostakovitsj. ,,Dat is een lange weg die loopt via Schubert, Mendelssohn, Sjostakovitsj en Mahler. Die laatste twee staan toch dichter bij elkaar dan Beethoven en Sjostakovitsj, dat probeer ik duidelijk te maken.'' Mede daarom is Joan records begonnen met de uitgave van een reeks boeken. Het eerste over Haydn is net verschenen. Na kennismaking met klassieke muziek bleek er interesse in achtergronden van componisten, muziekstijlen of de samenstelling van een orkest. Een nobel streven of verlangen naar schitterende eurotekens?

,,Missie is een groot woord. Maar inderdaad, ik wil mensen bekend maken met kwalitatief hoogwaardige muziek Als musicus vind ik het prachtig om Sjostakovitsj voor een breed publiek beschikbaar te maken. Maar ik heb een commercieel motief. Ik ben dankbaar dat ik met muziek werk en niet met toiletpapier of schroefjes. In zoverre is het een missie, die economisch rendabel is.''

De uitgave van Nederlandse muzikanten lijkt onderdeel van de missie. Veel Nederlands talent krijgt bij grote platenmaatschappijen geen kans. Die willen sterren die in Australië en Japan optreden. En verkopen. ,,Zo raakt een grote groep uitgesloten. Dat heeft niets met kwaliteit te maken'', zegt Van Winkel. Als hij overtuigd is van een talent, gaat hij ermee in zee. Klara Würtz, bijvoorbeeld, speelde Mozart-piano-sonates. Met succes. Zij maakte naam en treedt nu op in het buitenland. ,,Zo helpen wij Nederlandse musici en leveren zij ons een topproduct.''