Chinese tussenpaus maakt zich los van zijn meester

De nieuwe Chinese partijleider Hu Jintao breidt zijn machtsbasis snel uit. Hij steekt daarmee zijn voorganger Jiang Zemin, die nog steeds veel invloed heeft, naar de kroon. Op politieke meningsverschillen zijn de twee niet te betrappen: het gaat enkel om de macht.

PEKING - Hoewel Hu Jintao bij zijn aanstelling in november door velen werd beschouwd als een tussenpaus, heeft hij met de benoeming van vertrouwelingen op belangrijke politieke posities inmiddels snel een eigen machtsbasis gecreëerd. De meest in het oog springende aanstelling was die van Meng Xuenong (53) eind vorige week als burgemeester van Peking. Hij vervangt daarmee Liu Qi, een aanhanger van president en voormalige partijleider Jiang Zemin. Naar verwachting zullen ook het burgemeesterschap van Shanghai, China's grootste stad, en het gouverneurschap over Guangdong, de rijkste provincie, binnenkort in handen komen van Hu's kamp.

Formeel is Hu weliswaar de machtigste man in China, in praktijk kan hij -zelfs als hij volgens de verwachtingen in maart ook zal worden benoemd tot president- nauwelijks ontsnappen aan de invloed van Jiang. Dat heeft alles te maken met aloude en traditionele Chinese gezagsverhoudingen. Officieel wordt China geregeerd door een min of meer moderne constitutie maar in praktijk blijft de politieke structuur steken in de middeleeuwen.

Ook na het aftreden van een opperste (en liefst legendarische) machthebber blijft zijn invloed onverminderd. Officiële politieke posten zijn daarvoor niet nodig. De voormalige partijleider Deng Xiaoping was in zijn laatste levensjaren alleen nog voorzitter van de Chinese bridgebond, maar wist toch ultieme macht uit te oefenen.

Zes jaar na Dengs dood is zijn invloed nog altijd merkbaar. Zo riep Deng Hu Jintao al aan het begin van de jaren negentig uit tot opvolger van Jiang Zemin. ,,Die Hu is zo slecht nog niet'', waren Dengs legendarische woorden. Dat Jiang Zemin zich moet plooien naar Dengs wensen illustreert de grenzen van de macht die hij als partijleider heeft opgebouwd.

Met de 'aartsvaderen' Deng en Mao Zedong kan Jiang zich dan ook niet meten. Want hoewel niemand betwist dat Jiang een kundig politicus is, mist hij charmisma -onontbeerlijk voor een legendarische staatsman. Jiang rest nu een rol achter de schermen, en directe invloed als voorzitter van de oppermachtige militaire commissie.

Zowel Hu als Jiang voelt overigens de hete adem van een nieuwe generatie bestuurders, die veelal in Amerika of Europa zijn opgeleid. Onderling lijken Hu en Jiang geen politieke meningsverschillen te hebben. Over de politieke ideeën van Hu is eigenlijk niets bekend, maar hij beloofde trouw aan Jiangs politieke lijn van de 'Drie Representatieven'. Volgens die omstreden theorie zal de communistische partij zich voortaan bekommeren om 'vooraanstaande industriële krachten' (jargon voor de nieuwe rijken), 'vooraanstaande cultuur' en de belangen van 'de meerderheid van het Chinese volk'. Aan de boeren en het proletariaat, dat aloude maoïstische stokpaardje, wordt geen woord meer vuil gemaakt.

Aan gewone Chinezen gaan de politieke krachtmetingen en ideologische kwesties overigens geheel voorbij. Zij zijn al jaren geleden murw geraakt onder allerhande politieke propaganda. Zo worden ze al een paar jaar lang via radio en televisie dagelijks overstroomd met Jiang Zemins 'Drie Representatieven'. Nog steeds heeft haast niemand enig benul waar dat over gaat.