Politie volgt NS-model

De politie is jaloers op de fantastische prestaties van de NS en wil daarom ook zo'n mooi prestatiecontract. Dat kan een einde maken aan de onvrede over haar functioneren. Het contract zal de prestaties eindelijk zichtbaar maken en verbeteren: jaarlijks 180000 boetes extra, 40000 méér aangebrachte zaken en een afname van het ziekteverzuim. De hoofdcommissarissen zijn enthousiast: ze willen graag afgerekend worden op statistieken.

Staatssecretaris Hessing voorziet dat de criminaliteit hierdoor met meer dan 20 procent afneemt. Wat een contract niet vermag!

Wat is er zo bijzonder aan het prestatiecontract, dat het zo'n aardverschuiving teweeg brengt? Het stelt concrete eisen aan de activiteiten van de politie. Het bevat getallen, die gehaald moeten worden. Goede prestaties worden beloond en slechte afgestraft. De normen bevorderen de duidelijkheid. Maar een contract is daarvoor niet nodig. Ze kunnen ook zonder contract worden opgelegd. Hetzelfde geldt voor het zo toegejuichte afrekenen op prestaties. Ook dat kan zonder contract. Er is toch een hiërarchische verhouding: de politie moet uitvoeren wat de korpsbeheerders bepalen. Een korpsbeheerder mag altijd afspraken maken met zijn hoofdcommissaris en hem ontslaan als hij niet voldoet. Financiële prikkels kunnen ook zonder contract gerealiseerd worden. Het is trouwens maar de vraag of de burger, om wie het toch gaat, daarmee gediend is. Hij wordt dubbel gedupeerd als de politie van zijn gemeente slecht presteert. Hij krijgt niet wat is afgesproken. Het jaar daarop wordt voor straf bezuinigd, zodat de kans op een behoorlijke service verder afneemt.

Bijzonder aan een prestatiecontract is dat het vastlegt wat de politie wél moet doen. Al het andere hoeft ze niet te doen. Dat heeft een voordeel, omdat de overheid niet langer bij ieder incidentje nieuwe maatregelen kan opleggen: geen bolletjesslikkers, even later wel bolletjesslikkers, dan toch maar weer niet. Zulke operettes zijn niet langer mogelijk. Dat moet een opluchting zijn voor de hoofdcommissarissen: eindelijk rust. Het tevoren vastleggen heeft ook nadelen. De overheid kan niet meer afwijken. Het contract veronderstelt voorspelbaarheid. Wat gebeurt er bij een mkz-crisis, waarbij agenten nodig zijn? Wordt het contract dan weer in de ijskast gezet?

Of moet de overheid extra betalen?

Het contract gaat ervan uit dat we alles wat de politie doet, kunnen beschrijven en kwantificeren. Maar is dat wel zo? Extra aanhoudingen klinkt aantrekkelijk, maar wat als dat alleen gaat om fietsers zonder bel? Voldoet dat ook? Het oplossen van een moord is tijdrovender dan het oppakken van een aftandse junk. Als beide even zwaar tellen, namelijk voor één opgeloste zaak, dan zal de politie de moord laten liggen. Contracten leiden nu eenmaal tot strategisch gedrag.

Het is maar de vraag of de normen en getallen de veiligheid en de service kunnen verbeteren. We weten het niet. De ervaringen stemmen niet gunstig.

Dankzij zo'n prestatiecontract is de service van de NS abominabel. Veel reizigers nemen maar weer de auto. De minister kan tariefstijgingen alleen nog afwenden via een proces. Krijgen we dat ook bij de politie?

Burgemeesters en hoofdcommissarissen die voor de rechter steggelen over de uitleg van het contract? Een opwekkend vooruitzicht voor de advocatuur.

Misschien ben ik te negatief. Misschien geeft een prestatiecontract de politie vleugels en stijgt de veiligheid met sprongen. Nu betrokkenen zo enthousiast zijn, is dat het proberen waard. Maar dan op kleine schaal, in één stad. We kunnen dan vergelijken en eventueel verbeteringen doorvoeren.

Maar zo geduldig zijn we niet. Onze demissionaire minister wil de contracten met één pennen;streek invoeren voor heel Nederland. Als het niet werkt, moet zijn opvolger het maar oplossen.