'De militairen kwamen heel vroeg, we werden naar de grens gereden'

Tussen Irak en Iraaks Koerdistan pendelen nog geregeld mensen op en neer. Met hen druppelt nieuws binnen over de situatie in Midden-Irak. Bijvoorbeeld over Kirkoek, dat in een oorlog een brandpunt wordt.

IRBIL - Elke middag om klokslag vijf uur stijgen er twee enorme loodgrijze pluimen op aan de grens tussen Irak en Iraaks Koerdistan. Irak hanteert een handelsembargo tegen Koerdistan en de Iraakse commandant Abdoellah neemt zijn taak zo serieus dat hij vrijwel alle benzine uit de tanks van passerende auto's laat halen en die met de andere geconfiskeerde handelswaar in brand steekt. Over zijn wreedheid doen in Irbil in Iraaks Koerdistan veel verhalen de ronde. Het monster heet hij in de volksmond.

Tussen het autonome Iraaks Koerdistan en Irak zijn vijf grensovergangen en reizigers proberen de grenspost van Adboellah die aan de route tussen Mosoel en Irbil ligt, zoveel mogelijk te mijden. Passagiers laten hun lege handen zien om aan te geven dat vrijwel alles hen is afgenomen. Maar op andere vragen over de situatie in Irak antwoorden ze met een nerveus gezicht dat alles er in orde is. Al zijn ze inmiddels op Koerdisch grondgebied, de schrik zit er goed in.

Abdoel Baram is wat openhartiger. De 50-jarige Koerd kwam een week geleden met 23 familieleden uit Kirkoek, dat even ten zuiden van de Koerdische enclave ligt. Nadat hij en zijn twee zoons weigerden lid te worden van een burgermilitie, werd de familie gedwongen te vertrekken. ,,De militairen kwamen 's ochtends om zeven uur aan de deur'', vertelt hij. ,,Iedereen eruit, zeiden ze. Tijd om spullen in te pakken kregen we niet en we werden in een legerwagen naar de grens gereden.''

De familie bivakkeert in een kamp van lemen huizen en tenten voor ontheemden vlak buiten Irbil. In de ruimtes liggen kookgerei en dekens die de familie van een hulporganisatie en andere bewoners kreeg. Op een matje buiten zit een meisje van vijf dat haar been ernstig heeft verbrand. Ook een van de andere kinderen kreeg kokend water over zich heen toen de pan in de overvolle ruimte omviel.

,,Het leven werd met de dag grimmiger in Kirkoek'', zegt Baram die als conciërge in een school werkte. ,,De militairen dreigden regelmatig dat ze ons samen met de Amerikanen met chemische wapens zullen vernietigen als er oorlog komt.'' Toch hoopt hij dat die oorlog snel gaat beginnen. ,,Maar deze keer moet Amerika het karwei wel afmaken en ook Saddam verwijderen.'' Volgens hem zouden ook andere burgers weg willen uit Kirkoek, maar de autoriteiten houden mensen tegen. Sommigen trekken door de bergen, maar velen zijn te arm en te moe om die tocht te ondernemen. De laatste dagen zijn via de grensovergang van Kusjtapa toch honderden mensen uit Kirkoek Koerdistan binnengekomen, deels na door de Irakezen uitgewezen te zijn.

Hij vertelt dat er sinds drie maanden veel nieuwe soldaten van de Republikeinse Garde en andere elitetroepen in de stad gelegerd zijn. Zijn kinderen werden in een andere school geplaatst omdat militairen in het gebouw gehuisvest werden. Rond Kirkoek zijn loopgraven aangelegd die vol met brandstof staan. Amerikaanse bronnen meldden dat het Iraakse leger de afgelopen dagen explosieven naar de olievelden rond Kirkoek gebracht heeft. Een Koerdische inlichtingenofficier aan de grens die anoniem wil blijven, bevestigt deze informatie, maar de autoriteiten in Bagdad hebben dat ontkend.

Kirkoek zou in de dreigende oorlog de inzet van een bittere strijd kunnen worden. De Amerikaanse troepen zullen de stad en omgeving zo snel mogelijk willen bezetten om de olie te beschermen, maar daarmee is de strijd niet voorbij. Ook Turkije lonkt naar het lucratieve gebied waar een grote Turkmeense gemeenschap woont. Tot slot hebben de Koerden ambities om Kirkoek in te nemen. Na de Golfoorlog hadden Koerdische troepen de stad in handen, maar zij raakten deze na een bloedige aanval door het Iraakse leger weer kwijt.

De inlichtingenofficier wijst naar de heuvels een paar honderd meter verderop, waar enkele tientallen Iraakse militairen te zien zijn. De nieuwe versterkingen kwamen een maand geleden aan, maar sinds er regelmatig buitenlandse journalisten komen kijken, hebben de meesten zich verder teruggetrokken. ,,Hun moreel is laag'', zegt hij. Die mening baseert hij op ervaring, want in de Golfoorlog deed hij dienst in het Iraakse leger in Koeweit. ,,De Amerikanen moeten ons maar inzetten, net als ze dat met de Noordelijke Alliantie in Afghanistan deden.''