Ahold-affaire schudt nu ook politiek Den Haag wakker

Na de schandalen rond Enron en andere bedrijven kwam de Amerikaanse overheid met nieuwe, strenge regels voor beursgenoteerde ondernemingen. Alleen in Nederland loopt het niet zo'n vaart.

AMSTERDAM - Ahold meldt dat het eigen jaarverslag over 2001 niet klopt. Maar in Nederland is nog niet bij wet geregeld wie er toezicht houdt op de jaarverslagen, dus pakt niemand deze op zich schokkende mededeling op. De financiële toezichthouder AFM en de beurs hebben het ondertussen te druk met ruziën. In de wet is de taakverdeling tussen de twee niet duidelijk geregeld.

De politiek heeft zich de afgelopen jaren bepaald niet druk gemaakt over het bestuur van grote bedrijven, de manier waarop hun cijfers tot stand komen, de regels voor de beurshandel en het toezicht op dat alles. Een stapel wetgeving ligt al een tijd te wachten op behandeling door de Tweede Kamer. Maar zoals het er nu voor staat zijn de belangrijkste kwesties pas in 2005 geregeld, met een nieuwe wet op het financieel toezicht.

,,Het tempo moet omhoog'', zegt PvdA-kamerlid Frank Heemskerk, afkomstig van ABN Amro. Heemskerk heeft zich gestoord aan het geruzie tussen AFM en Euronext over de Ahold-zaak. ,,Er moet geen licht zitten tussen die twee.'' Heemskerk is ook bezorgd over de imagoschade van Nederland als financieel centrum. ,,We slaan een modderfiguur in het buitenland.''

,,De sense of urgency heeft wel eens ontbroken'', erkent ook D66-kamerlid Francine Giskes. ,,Het is voor kamerleden ook een ingewikkeld onderwerp, een beetje eng.'' Minister Hoogervorst van financiën wees onlangs naar de Tweede Kamer, die wat meer haast moet maken met het behandelen van de wetsontwerpen. Giskes kaatst de bal terug: ,,Financiën heeft nooit duidelijk gemaakt hoe belangrijk dit is.''

Hoogervorst installeerde eerder deze week een commissie die zich buigt over het ondernemingsbestuur, maar Giskes vindt dat te beperkt. Ze mist vertegenwoordigers van werknemers en consumenten in die commissie. Bovendien zou het debat in het openbaar gevoerd moeten worden, niet achter de schermen. Ze wil dus niet wachten tot de commissie-Tabaksblat met haar bevindingen komt. Giskes heeft het initiatief genomen voor een aantal hoorzittingen in de Tweede Kamer. Die moeten duidelijk maken of het bestuur van grote bedrijven anders georganiseerd moet worden en in hoeverre er behoefte is aan nieuwe regels.

Waarom zou de politiek zich eigenlijk bemoeien met de organisatie van het bedrijfsleven? ,,Het gaat om de ruggengraat van ons economisch systeem'', zegt Giskes. ,,Het is voor de samenleving heel belangrijk wat het bedrijfsleven doet. Beleggers nemen een bewust risico, maar het gaat ook om pensioengelden en om belastinginkomsten. Dus heeft iedereen ermee te maken.''

Het boekhoudschandaal bij Ahold is voor Giskes de aanleiding voor de hoorzittingen. ,,Maar het gaat niet speciaal om die zaak. De maat is gewoon vol, na eerdere affaires zoals bij Baan, Getronics en in het buitenland Enron.'' Het is voor Giskes ook een kwestie van normen en waarden. ,,Je kunt niet verontwaardigd wijzen naar de kauwgumpjes op straat en deze zaken gewoon laten passeren.''

Het Amerikaanse congres heeft besloten beursgenoteerde ondernemingen aan nieuwe, strenge regels te onderwerpen. Toplieden moeten persoonlijk tekenen voor de juistheid van de jaarcijfers, een onafhankelijke commissie moet die cijfers samenstellen. Bij overtreding voorzien de regels in hoge boetes en gevangenisstraffen. Nederlandse kamerleden zien de harde Amerikaanse aanpak niet direct als voorbeeld. ,,Meer regelgeving is niet altijd de oplossing'', meent Giskes. Ook Henk de Haan (CDA) wil de Amerikanen niet zomaar volgen. ,,Daar is alles wat niet mag, vastgelegd in regels. Wat niet uitdrukkelijk verboden is, mag dus wel.'' De Haan ziet meer in ,,betere principes'' voor jaarverslagen en toezicht dan in strengere regels. Maar waar de benodigde mentaliteitsverandering vandaan moet komen, kan hij niet aangeven.

,,We moeten niet naar de Amerikaanse regelgeving en juridisering toe'', zegt ook Heemskerk. ,,Maar we kunnen wel van de Amerikanen leren.'' Zo ziet hij wel iets in het Amerikaanse verbod op bepaalde vormen van short selling, het speculeren op een koersdaling door aandelen aan te bieden die men nog niet bezit. Ook voor de accountants kan meer regelgeving nodig zijn, vindt Heemskerk. ,,Het beeld bij Ahold doet weer aan de bouwenquête denken: de accountant stond erbij en keek ernaar.''

Over deze zaken wil Heemskerk snel overleggen met Hoogervorst. ,,Ter voorbereiding kunnen we een hoorzitting houden met experts.'' Als het aan Giskes ligt, moeten de hoorzittingen binnen een maand van start gaan.