'Wijzigen Grondwet moet gemakkelijker worden'

AMSTERDAM - Politici en boze burgers beroepen zich erop en inburgerende imams moeten hem bestuderen. Maar ondertussen is de Grondwet hard op weg zijn praktische betekenis voor bestuur en politiek te verliezen.

In plaats van een verzameling harde waarborgen voor de rechten van de burger, wordt ze vooral een symbolisch document. Dat komt doordat zij zo moeilijk te veranderen is. In zijn oratie als hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit van Amsterdam pleitte prof.dr. Jit Peters gisteren voor een 'soepele' Grondwet. Ook zouden volgens hem rechters wetten ongrondwettig moeten kunnen verklaren.

Tekenend voor de zwakke positie van de Grondwet is volgens Peters de geringe aandacht die ervoor was bij de kamerverkiezingen in januari. Officieel gingen die namelijk ook over een aantal grondwetswijzigingen: over burgemeestersbenoemingen, referenda, samenwerkingsscholen en de vervanging van zieke en zwangere kamerleden.

Een voorstel om de Grondwet te wijzigen, moet nu eerst worden aangenomen door de Tweede Kamer, waarna deze ontbonden wordt en er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. Het nieuwe parlement stemt dan nog eens over hetzelfde voorstel.

Zoals gebruikelijk heeft de Tweede Kamer ook dit jaar gewacht met behandeling van de grondwetsartikelen tot de verkiezingen. De kiezers kregen er tijdens de campagne niets over te horen. Bovendien zal een aantal van de wijzigingen het in de nieuwe Kamer niet halen. Na verkiezingen treedt er immers vaak een nieuwe coalitie aan. En bij de formatiebesprekingen vormen grondwetswijzigingen niet meer dan wisselgeld. De hele procedure is er volgens Peters de oorzaak van dat de Grondwet veel te moeilijk te wijzigen is.

Om die reden heeft de politiek steeds minder de neiging om in de Grondwet te regelen hoe het in Nederland toe moet gaan: dat kan later maar weer lastig worden. De politieke basisregel dat de regering het vertrouwen van het parlement moet hebben, staat er bijvoorbeeld niet in. En daarmee blijft er op den duur niet veel meer over dan een aantal symbolische artikelen.

Dat hoeft niet erg te zijn, zei de hoogleraar gisteren, maar het maakt het wel moeilijker de Grondwet te gebruiken als iets dat alle Nederlanders bindt: ook Nederlanders die zich niet erg aangesproken zullen voelen door Rembrandt of de Tachtigjarige Oorlog. Volgens hem zou de Tweede Kamer zonder extra verkiezingen de Grondwet moeten kunnen wijzigen, met een tweederde meerderheid.

Dat zou het volgens hem ook mogelijk maken om rechters te laten oordelen of wetten die het parlement aanneemt, al dan niet ongrondwettig zijn. Nu is zo'n toetsing niet toegestaan. Rechters mogen wetten alleen toetsen aan internationale verdragen. In bijna alle Europese landen is toetsing wel mogelijk. Het lijkt hem echter een kwestie van tijd totdat Groot-Brittannië en Nederland ook zover zijn. Het bezwaar dat rechters niet democratisch gekozen zijn, snijdt minder hout wanneer je het wijzigen van de Grondwet gemakkelijker maakt: het parlement kan dan immers snel de kennelijk verouderde artikelen in de Grondwet bijstellen.