Pers kwam maar langzaam op gang

In vijf weken tijd is de affaire- Margarita in de pers veranderd van een familiesoap in een serieuze staatsrechtelijke kwestie. Van de wat lacherige sfeer in het begin is na het kamerdebat van woensdag niets meer over.

AMSTERDAM - 'De leugen regeert', zei koningin Beatrix enkele jaren geleden, doelend op de pers. Ze zal de afgelopen weken vast wel eens hebben gedacht: was het maar waar. Wat zou het fijn zijn geweest, wanneer de pers braaf had volstaan met de eerste reactie van de RVD op de beschuldigingen in HP/De Tijd van prinses Margarita en haar man Edwin de Roy van Zuydewijn aan het adres van de Oranjes: de koninklijke familie herkent zich niet in het geschetste beeld en doet er verder het zwijgen toe 'uit liefde voor Margarita'.

Vlak na de eerste publicatie in HP/De Tijd lijken de kranten helemaal niet zo gretig om achter de waarheid te komen. Ongeloof overheerst. Afluisterpraktijken, een gelicht dossier van de sociale dienst? Hoe komen ze erbij? De aanpak van HP/De Tijd is daar vermoedelijk mede debet aan. De eerste artikelen worden overheerst door familieroddels. Al zijn er ook harde beschuldigingen. Maar bewijzen ontbreken.

In vijf weken tijd verandert de affaire in de pers van een familiesoap in een serieuze staatsrechtelijke kwestie. Dankzij een ware mediahype groeit het aanvankelijk nauwelijks bekende stel in korte tijd uit tot BN'er.

De kranten brengen aanvankelijk nog bescheiden en nuchter wat HP/De Tijd te melden heeft. Alleen in De Telegraaf klinkt de emotie in de kop boven het artikel direct al door: 'Woede om aanval prinses' (13 februari). Zo is de toon gezet voor alles wat in die krant tot op de dag van vandaag verschijnt: De Roy is een 'nepbaron' met een 'nepfirma' en een criminele jeugd.

De andere kranten bekijken de zaak van de vrolijke kant. Jan Blokker in de Volkskrant (15 februari): ,,Natuurlijk meteen én HP/De Tijd én Stern gekocht. En na afloop natuurlijk meteen weer de pest in dat ik m'n geld niet aan iets nuttigers heb besteed.'' Ruud Verdonck in Trouw: ,,Elke familie heeft zoiets, behalve die van Monaco, die hebben alléén maar zoiets''.

Na de tweede publicatie in HP/De Tijd (19 februari) gaan meer columnisten zich met de zaak bemoeien. Willem Breedveld doet de affaire af als een interne familie-aangelegenheid. ,,De plot van het verhaal is van een platheid waarmee vergeleken de compositie van een kasteelromannetje tot de hogere literatuur gerekend dient te worden.'' De Telegraaf brengt de primeur dat Margarita en Edwin miljoenen claimen van de Oranjes. De krant heeft dit bevestigd gekregen van de Rotterdamse hoogleraar en advocaat prof.mr. W.J. Slagter. Nu valt alles op z'n plek voor deze krant. Het is een 'ordinaire geldkwestie'.

De bevestiging van Slagter, een serieus te nemen man, is voor andere kranten waarschijnlijk reden zo langzamerhand zelf op onderzoek uit te gaan. In NRC Handelsblad spreekt Slagter van een 'bizar verhaal' en een 'complete boycot' van het bedrijf van De Roy van Zuydewijn waar hijzelf commissaris was. Deze krant checkt ook of De Roy een 'nepdoctor' is, maar nee, hij is echt gepromoveerd in Oxford. Columniste Elsbeth Etty is nog niet onder de indruk van de verhalen in HP/De Tijd: ,,Een beetje verpozing konden we wel gebruiken''.

De Volkskrant (25 februari) komt erachter dat De Roy wel degelijk een uitkering kreeg. Dat was eerder door de sociale dient ontkend. Voor het eerst (26 februari) begint Trouw de beschuldigingen serieuzer te nemen. Dat blijkt uit het commentaar waarin het uit de school klappen van prinses Margarita en haar echtgenoot 'laakbaar' wordt genoemd.

Op 27 februari komt De Telegraaf met de primeur dat Margarita heimelijk opnames heeft gemaakt van een gesprek met Beatrix. De Volkskrant (hoofdcommentaar 1 maart) roept op tot 'waarheidsvinding'. Dinsdagavond 4 maart gooit Margarita haar campagne tegen de koninklijke familie in een hogere versnelling, door in een interview met 'Nova' haar beschuldigingen aan te scherpen. Balkenende dreigt met de landsadvocaat, maar geeft ook toe dat het dossier van de sociale dienst wel degelijk is gelicht. Een dag later volgen van de regering excuses aan het paar, omdat eerder ten onrechte is ontkend dat er onderzoek zou zijn gedaan.

Publicitair is de beer nu helemaal los. De affaire wordt een hype, zoals deze week bleek voor, tijdens en na het kamerdebat. Zelfs het terughoudende Trouw ontkomt er niet meer aan en plaatst de volgende dag drie foto's van het stel op de voorpagina. Alleen de Telegraaf geeft op donderdagochtend geen krimp: 'Onderzoek BVD was terecht -Premier doorstaat kritiek', heet het op de voorpagina. Een dag later is columnist Kees Lunshof stukken genuanceerder.