VS: ballingen vullen machtsvacuüm Irak

De Amerikanen werven Iraakse ballingen om direct na Saddams val in Irak de ministeries en besturen te leiden, en een nieuwe veiligheidsdienst te vormen. En ze hebben haast: de eerste Irakezen staan al klaar voor vertrek naar Bagdad.

AMSTERDAM - ,,Het was een onmogelijke beslissing, en ik zal zeker veel kritiek over me heenkrijgen'', zegt de Iraakse balling. Hij heeft zich door de Amerikanen laten overhalen een rol te spelen in de wederopbouw van Irak.

,,Maar de doorslag gaf dat ze zeiden: 'Je moet juist meedoen als je wilt dat we snel weer weg zijn uit Irak. Want we vertrekken pas als dat land weer grotendeels op poten staat'.''

De Irakees, een progressieve intellectueel die in Europa woont en anoniem wil blijven, is een van de circa honderd ballingen die de Amerikanen direct na de val van Saddam Hoessein naar Bagdad willen overvliegen om te voorkomen dat er een vacuüm ontstaat in het landsbestuur.

Hun rol is onderdeel van een plan dat op het Pentagon is uitgewerkt door het Bureau voor Wederopbouw en Humanitaire Assistentie. Met het oog op een spoedig ingrijpen is een aantal van hen al naar de VS gedirigeerd.

In Bagdad zal hun bureau onder leiding staan van oud-generaal Jay Garner, die op zijn beurt weer resorteert onder Tommy Franks, de commandant van de Amerikaanse troepen die de militaire gouverneur in Irak wordt. Franks stuurt ook de drie Amerikaanse bestuurders aan die ieder een deel van het land onder zich krijgen. De oud-ambassadrice in Jemen, Barbara Bodine, wordt genoemd als een van hen.

De opzet is de top van Saddams regime te vervangen door ballingen die ministeries en lokale en regionale besturen moeten opschonen en hervormen, en nieuwe ambtenaren moeten selecteren -ook voor hun eigen opvolging.

Per ministerie -zestien in totaal- krijgen vier ballingen een contract van hooguit zes maanden. Dat moet voorkomen dat ze worden gezien als opportunisten die banen komen inpikken.

Ook voor het opzetten van een Mediacentrum om de pers te hervormen en de buitenlandse media een aanspreekpunt te bieden, is in Europa een balling gestrikt. Maar alle honderd heeft het Pentagon nog niet bij elkaar. Hoewel de meeste Irakezen buiten hun land Saddam graag kwijt zijn, is militair ingrijpen door de Amerikanen en een daaropvolgende Amerikaanse bezetting voor velen een brug te ver.

De andere balling die zich heeft laten overhalen, weifelt ook en heeft garanties gevraagd. ,,De Amerikanen zijn vastbesloten. Als je naar de puinhopen kijkt, dan is dit het beste dat er kan gebeuren, en ik zal er in ieder geval invloed op hebben. Ze hebben me gegarandeerd dat ik niet hoef te rapporteren aan welke Amerikaanse generaal dan ook. Die kan hooguit ingrijpen als er zulke grote problemen zijn dat een ministerie ineenstort.''

VERVOLG OP PAGINA 7

VS gaan Irakezen lijmen zodat ze zich niet verzetten

Crisis Irak

VERVOLG VAN PAGINA 1

Het Amerikaanse plan gaat uit van een snelle verovering waarbij weinig schade wordt aangericht. Daarna is de bedoeling om de belangrijkste overheidsdiensten draaiend te houden door er onmiddellijk ballingen neer te zetten en de salarissen van (wel twee miljoen) overgelopen ambtenaren te betalen.

Voorkomen moet worden dat de Iraakse burgers nadelige gevolgen ondervinden van de oorlog. Het idee is ze in feite te 'lijmen' om te voorkomen dat ze zich tegen de bezetter verzetten. Volgens de balling wil ,,moeder Amerika tonen dat ze goed zorgt voor haar protectoraat''.

Omdat zo'n 60 procent van de Irakezen nu afhankelijk is van rantsoenen van de overheid, zal Franks direct na de invasie voedselpakketten laten uitdelen.

Een ander opvallend punt is de rol die het reguliere Iraakse leger is toebedacht. Om het gevaar van duizenden zwervende, werkloze, ontevreden, gewapende mannen af te wenden, zullen de circa 300000 soldaten worden ingehuurd - en dus betaald - om bruggen en wegen te herstellen.

De Iraakse oppositie die zich verzameld heeft in Noord-Irak bestookt de soldaten met folders waarin hen amnestie wordt beloofd als ze zich niet tegen de Amerikanen verzetten.

Veel meer is er voor de oppositie op het moment niet te doen. In de Amerikaanse opzet spelen ze geen rol. Bij de kandidaten die worden genoemd voor een 'presidentiële raad' van vier die Franks moet bijstaan en opvolgen, zit geen enkel lid van de oppositie. Pas als er een grondwet is ontworpen en verkiezingen zijn uitgeschreven, komen de partijen weer in zicht.

,,Logisch'', zegt Ghasan al-Atiyyah aan de telefoon in Londen, ,,de oppositie heeft zichzelf gemarginaliseerd door hun onderlinge verdeeldheid. Je kan niet op ze rekenen. Als je snel stabiliteit wilt, kan je dat niet gebruiken.''

Atiyyah is net terug uit Noord-Irak, waar hij lid is van de Raad van 65 die de oppositie had gevormd om in Irak het bewind over te kunnen nemen, maar niet meer meetelt.

De oppositiegroepen willen nu zo snel mogelijk na Saddams vertrek kantoren in Irak openen, met name om wraakacties tegen leden van het huidige regime te voorkomen. Atiyyah benadrukt daarom het belang van een snelle overname van het Iraakse leger, en het uitschakelen van de aan Saddam getrouwe Republikeinse gardes.

Uit andere bronnen komen berichten dat de Amerikanen om die reden in Hongarije grote aantallen Iraakse ballingen trainen om een nieuwe veiligheidsdienst op te zetten. Je moet wel, als je het onderdrukkende bewind van Saddam met zijn uitgebreide veiligheidsapparaat en het kliksysteem van de Baathpartij, succesvol wilt vervangen, aldus die bronnen.

Overlopers met 'verse' kennis, die in de jaren negentig Irak verlieten, worden daarvoor ingezet. Hun taak is voorkomen dat Saddam-getrouwen een coup plegen en een nieuwe dictatuur aan de macht brengen.