Berg bewijsjes zet discussie op scherp

AMSTERDAM - Colin Powell zou geen 'rokend geweer' tonen, zei Washington al op voorhand over de rede voor de VN-Veiligheidsraad van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken. Maar Powell probeerde gisteren wel met veel overtuiging het 'web van leugens' te ontwarren dat de Iraakse leider Saddam Hoessein voor de internationale gemeenschap heeft gesponnen. Hoe overtuigend men dat bewijs vond, hing af van de politieke overtuiging van de beoordelaar. Voorstanders van een oorlog zien in de ontwarring van het web de noodzaak om hard in te grijpen, tegenstanders zien vooral reden tot meer en langer onderzoek.

De voorstanders wezen vooral op de systematiek waarmee Irak probeert de boel de belazeren. Waarom zou Irak -zoals Amerikaanse luchtfoto's daadwerkelijk lijken aan te tonen- terreinen waar chemische wapens lagen opgeslagen met bulldozers schoonvegen vlak voordat VN-inspecteurs komen als het niet iets te verbergen heeft? En waarom zouden, zoals volgens de Amerikanen uit opnames van gesprekken blijkt, Iraakse militairen niet meer de term 'zenuwgas' mogen gebruiken? Zo'n opdracht van hogerhand is alleen zinvol als Irak over dat onderwerp iets te verzwijgen heeft, denkt Washington. Ik heb het zenuwgas weliswaar nog niet gevonden, zei Powell met andere woorden, maar het kan niet anders dat Irak het bezit gezien dit soort activiteiten.

Illustratief was ook het betoog over de precieze betekenis van de aluminium buizen die op weg naar Irak zijn onderschept. Volgens Bagdad waren die bedoeld als onderdeel voor raketten. Maar Powell wees er fijntjes op dat de kwaliteit van het materiaal dat voor Amerikaanse raketten overtrof: ,,Dat zou natuurlijk waar kunnen zijn, maar dat lijkt me toch niet waarschijnlijk'', aldus Powell. Volgens hem moet dan ook geconcludeerd worden dat ze voor verrijking van uranium bedoeld zijn, wat recht tegen de eisen van de VN ingaat. Dat is echter een interpretatie die de baas van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie, Mohamed El Baradei, nog niet bewezen acht, zo liet die al eerder weten. De kwaliteit van dergelijk bewijs is dus nog onduidelijk: ook al kunnen de VS aannemelijk maken dat Irak het materiaal niet gebruikt zoals het claimt, dan nog staat niet vast dat Irak het wel gebruikt zoals de VS claimen.

Probleem voor Powell was ook dat veel van zijn betoog hing op verklaringen van 'getuigen', 'bronnen' en 'Iraakse overlopers'. Hoewel het zeer vergaand is dat de VS dergelijke gedetailleerde bronnen aan de openbaarheid prijsgeeft -er hingen nog net geen naamkaartjes aan, maar voor Bagdad was het ongewtijfeld interessante informatie over de Amerikaanse spionagemethoden- zijn dat soort bronnen door derden niet te controleren. Datzelfde geldt voor de opnames van gesprekken, hoe opmerkelijk ook om dat bij de VN te horen.

Ontegenzeggelijk leverde de combinatie van hard materiaal (zoals foto's, vondsten van raketkoppen en documentatie) met de aanvullende 'bronnen', een krachtig verhaal op. Niet zozeer vanwege de vondst van één zwaar bewijsstuk, maar vanwege de veelheid aan kleine bewijsjes. Volgens Powell heeft de Veiligheidsraad ook helemaal geen rokend geweer meer nodig, omdat ,,Irak niet langer het voordeel van de twijfel verdient''. ,,Irak heeft zijn laatste kans, die het kreeg met resolutie 1441, niet gegrepen'', aldus Powell.

Hoewel die conclusie niet is gekoppeld aan een tijdlimiet of een dreigement daadwerkelijk met oorlog te beginnen, hebben de Verenigde Staten nu wel de discussie op scherp gezet. Met name voor het verdeelde Europa komt het moment snel naderbij om zich achter de VS te scharen, is de boodschap van Powell. Zo is er morgen Navo-beraad over Powells toespraak en zullen volgende week vrijdag El Baradei en het hoofd van de inspecteurs Hans Blix met een nieuwe rapportage bij de Veiligheidsraad komen. En het is onwaarschijnlijk dat daaruit blijkt dat Irak nu wel volledig meewerkt en ontwapent.

Gisteren gaven al tien Oost-Europese landen -van de Balten tot aan Albanië- een opmerkelijke gezamenlijke verklaring uit: ,,Wij hebben actief de inspanningen van de internationale gemeenschap gesteund om Irak met vreedzame middelen te ontwapenen. Het is nu echter duidelijk dat Irak daadwerkelijk de resoluties schendt, waaronder resolutie 1441.'' Zij spreken van 'overtuigend bewijs' van Powell. Vorige week gaven al acht andere Europese landen (Spanje, Portugal, Groot-Brittannië, Italië, Denemarken, Polen, Tsjechië, en Hongarije) aan de VS te steunen. Washington zal niet verwachten Duitsland nog achter zich te krijgen voor de oorlog, maar Frankrijk en Rusland misschien nog wel.