Kleinzoon aaien verboden

De extra beveiligde inrichting (ebi) herbergt de (vlucht-)gevaarlijkste gedetineerden van Nederland. Buiten de cel is een gedetineerde nooit alleen, fysiek contact met de buitenwereld is verboden. De visitaties -die door het Europees Hof als mensonterend worden betiteld- zijn vast onderdeel van het extreem strenge regime.

AMSTERDAM - Na een reeks geruchtmakende uitbraken en gijzelingen begin jaren negentig, werd in 1993 op het terrein van het voormalige concentratiekamp Herzogenbusch een (tijdelijke) extra beveiligde inrichting gebouwd. De toenmalige staatssecretaris van justitie A. Kosto liet deze 'tebi' neerzetten. Hier heeft drugshandelaar Kobus L. nog heel wat partijtjes tennis gespeeld met medegedetineerde Johan V., alias De Hakkelaar. Kobus (de Zigeuner) is nu in het gelijk gesteld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Het hof vindt dat L. terecht klaagt dat hij stelselmatig is onderzocht in alle lichaamsholten (anus, mond, neus en oren), zeker omdat hij deze 'visitaties' over een periode van zes jaar heeft moeten ondergaan. De gemiddelde detentie in de ebi is anderhalf jaar.

De ebi in Vught is een bajes binnen het gevangeniscomplex Nieuw Vosseveld. Vanaf de zomer van 1997 functioneert de hypermoderne ebi, waarin de meest geavanceerde technische foefjes op het gebied van observatie en beveiliging zijn verwerkt. Er is sinds de ingebruikname geen gevangene ontsnapt. Het is zelfs geen enkele ebi-bewoner gelukt om vanuit de zwaar beveiligde inrichting in de 'gewone' bajes te komen.

De ebi heeft 24 cellen. In een afdeling zijn er maximaal zes gedetineerden. Hooguit vier mogen er tegelijkertijd in een ruimte zijn. Er is altijd een dubbel aantal PIW'ers (Penitentair Inrichtingswerkers) aanwezig. De luchtplaats en het sportterrein hebben afweer om een landing van een helikopter te voorkomen. Ook is er een fijnmazige kooi overheen gespannen. Daardoor kunnen er geen voorwerpen naar binnen worden gegooid.

Het regime is ingericht op het specifieke profiel van de ebi-bewoner. Die wordt bestempeld als 'nietsontziend en berekend'. Overdadig geweld wordt niet geschuwd; iedere kans om te manipuleren wordt aangegrepen. Vrijwel alle gedetineerden hebben buiten de muren een organisatie met grootkapitaal die in staat is tot een bevrijdingsactie. Wat ze niet hebben is een gevaarlijke psychische stoornis. Dat type gevangene gaat naar een goed beveiligde tbs-kliniek.

Een gedetineerde heeft tijdens verplaatsingen handboeien om. Om de paar meter is een sluis of een ander obstakel. Bezoek wordt ontvangen achter glas, fysiek contact is slechts bij hoge uitzondering toegestaan. Zo mocht Kobus L. zijn kleinzoon geen aai over de bol geven; een andere gedetineerde mocht wel zijn doodzieke moeder aanraken. De vrees dat een wapen of drugs worden overgedragen, is groot. Een bezoeker met een strafblad komt er niet in.

Periodiek wordt de cel ondersteboven gekeerd op zoek naar verboden waar. Fouilleren behoort ook tot het scala aan veiligheidsmaatregelen. Evenals het visiteren, waar het Europees Hof nu bezwaar tegen maakt.