Beschermd, tegen wil en dank

'Amerika en de geallieerden veel dank, God zegen u allen', roept een groot billboard op een drukke rotonde in Koeweit-Stad. Afzender: 'het volk van Koeweit'. Maar lang niet alle Koeweiters zijn ruim tien jaar na de beëindiging van de Iraakse bezetting nog blij met de aanwezigheid van de Amerikaanse bevrijders.

Het had Europa kunnen zijn. Maar het is Koeweit-Stad. Een terras - verwarmd met gaslampen want de avondtemperatuur in februari ligt op hooguit negentien graden. Het menu biedt pizza's, maar vooral ook de betere Italiaanse gerechten als risotto's en carpazzio. Europa is in, want het terras ernaast is Frans, en even druk.

Vrijwel iedereen op deze woensdagavond - morgen begint het Koeweitse weekeinde - is jong, goedgekleed en voorzien van op z'n minst een supermodern mobieltje. ,,Ze komen hier alleen maar om een paar telefoonnummers te verzamelen'', zegt Kholoed, een in het Westen opgeleide Koeweitse. Want onder het moderne, westerse uiterlijk, waait nog steeds de oude traditionele wind.

Jongens en meisjes mogen elkaar niet spreken, gaan naar gescheiden scholen. Ouders stellen een partner voor, tegen wie ze ja of nee kunnen zeggen, waarna in het beste geval een verloving volgt waarin men elkaar enigszins kan leren kennen. Jongeren willen elkaar toch ontmoeten, en indruk maken op een mogelijk toekomstige partner. En daarom zijn de vorig jaar geopende Europese restaurants in het hart van Koeweit Stad een groot succes.

Meisjes arriveren op hoge hakken, en in strakke T-shirtjes en rokken boven de knie. ,,Het gaat erom te imponeren, te laten zien wat je hebt'', zegt Kholoed. Het terras staat inderdaad stijf van de blikken die over en weer gaan, zonder dat er direct contact is. Meisjes - meest zonder hoofddoek, wat in dit conservatieve land vrij opvallend is - en jongens - meest in spijkerbroek maar ook in goedgesneden en gestreken djelabba en de ketra, de witte hoofddoek die met een zwarte band op het hoofd wordt vastgehouden - zitten per sekse opgedeeld aan tafeltjes. Ze eten, drinken, praten, met hun ogen op de ingang en de andere tafels gericht. Sms'jes vliegen hoorbaar heen en weer.

Buiten rijden de jongens weg in het nieuwste model BMW of Mercedes. De Duitse automakers doen het hier goed, net als de producenten van terreinwagens. Benzine kost bijna niets, belasting bestaat niet. De olie vloeit rijkelijk, en garandeert iedere Koeweiter die afstudeert een baan, een goed inkomen, gratis gezondheidzorg en wat al niet meer.

In dit land waar drank en dansen taboe zijn, drommen jongeren binnen in theehuizen of sapbars waar de Arabische popmuziek van de videoclips op de satelliet-tv zo hard wordt gedraaid dat het wel een disco lijkt. Op privé-feestjes wordt stiekem toch gedanst, en vloeit ook de verboden alcohol.

Dit is Koeweit anno 2003. Een conservatieve samenleving die op springen lijkt te staan, met een oorlog in buurland Irak voor de deur. Die zich beschermd weet door tienduizenden Amerikaanse soldaten. Maar dit is ook weer niet echt Koeweit, doch slechts een kleine groep liberalen, die zich niet bewust tot Europa richten omdat ze iets tegen Amerika hebben. Hooguit delen ze de in de Arabische wereld algemeen gevoelde weerzin tegen het Amerikaanse buitenlandse beleid, vooral waar het gaat om de Palestijnen. Maar de aanslagen die sinds oktober op Amerikaanse militairen en burgers in Koeweit zijn gepleegd, wijzen ze vol afschuw af. ,,De Amerikanen hebben ons in 1991 bevrijd van Saddam. Zonder hen zou hij zo weer binnenlopen. Hoe kunnen we dan tegen ze zijn?'', vragen ze zich af.

De aanslagen waren het werk van radicale moslims, individuen die de Amerikaanse aanwezigheid met de Koran in de hand interpreteren als een bezetting, een oorlogssituatie waarin je je vijand moet doden, zegt politicoloog Ahmad al-Bagdadi. Hij promoveerde op 'islamitische denkers' en legt uit dat voor de extremisten de Amerikanen - als ongelovigen - een moslimland komen aanvallen, en dat daarom een djihad, een heilige oorlog, tegen hen gerechtigd is.

,,Het is een kleine groep, die alles aanneemt van een paar leiders die precies vertellen wat er gelezen of geloofd moet worden. Jammer genoeg bestuderen we niet wat hun achtergrond is, en is er geen discussie met ze.'' Hij ziet het onderwijs als de grote boosdoener: islamitische scholen waar niets anders wordt gedoceerd dan de islam. ,,Jongeren komen daar niet in contact met de echte wereld. Als ze daarna zelf lesgeven, wordt niet gecontroleerd w¿t ze doceren. Ze kunnen hun eigen mening doceren in plaats van de officiële leerstof.''

Al-Bagdadi ziet er met zijn lange grijze djelabba en roodwitgeblokt ketra op zijn hoofd niet anders uit dan de mensen die hij bekritiseert. Hij heeft jaren met ze opgetrokken, maar noemt zichzelf liberaal en uit scherpe kritiek op het feit dat de Koeweitse regering onder druk van fundamentalisten gemengde scholen wil afschaffen. ,,Dat kost de staat de komende vijf jaar zeker 1,5 miljoen euro extra. En het is niet normaal, om kinderen te scheiden.''

Al-Bagdadi stelt vast dat de extremisten zichzelf stevig verankerd hebben in de Koeweitse samenleving. In een samenleving waarin partijen zijn verboden, hebben ze hun eigen instellingen, eigen politici die een belangrijke rol spelen in een conservatief parlement, en binden ze de armere Koeweiters aan zich via hun welzijnsorganisaties. En ze weigeren over hun standpunten te discussiëren, zegt hij. ,,Zo sterk voelen ze zich. Ze luisteren alleen naar elkaar, en niet naar mij, want ik hoor niet bij hen.''

Liberalen zoals hij, die kritisch over de conservatieven schrijven, worden herhaaldelijk voor de rechter gedaagd. ,,Amerika en het Westen zouden ons moeten ondersteunen, bijvoorbeeld in die rechtszaken. Wij liberalen hebben geen partijen, geen organisaties, we kunnen alle hulp gebruiken.''

In zijn sobere kamer in het spierwitte Koeweitse parlementsgebouw geeft de islamitische politicus Walied al-Tabtabai de vrouwelijke verslaggever geen hand, en kijkt tijdens het gesprek alleen de tolk aan. Zijn kleding is een kopie van die van Al-Bagdadi plus een wollige baard, maar behalve hun kritiek op de Amerikaanse rol in het Israëlisch-Palestijnse conflict hebben ze inhoudelijk weinig gemeen. Al-Tabtabai spreekt zich uit tegen 'de Amerikaanse campagne tegen Irak', al wil ook hij een verandering van regime daar. Tot een stellingname over de Amerikaanse militaire aanwezigheid laat hij zich niet verleiden.

Hij stelt vast dat de Koeweitse oppositie tegen het Amerikaanse buitenlandse beleid 'vele gezichten' heeft. Dat verzet uit zich in een boycot van Amerikaanse goederen, of in kritische artikelen. Aanslagen zoals die zijn gepleegd, nee, die vindt hij niet acceptabel. ,,Bovendien zijn ze schadelijk voor ons, ze beschadigen het islamitische werk, en ze zijn niet in het belang van Koeweit. We proberen druk uit te oefenen op ons kader. Maar dat kan ook verkeerd uitpakken zodat de gematigden in het midden zich onderdrukt voelen en zich aansluiten bij de radicalen. Overenthousiaste jongeren willen niet altijd luisteren.''

Banden zijn er niet met de aanslagplegers, maar Tabtabai geeft met zichtbare tegenzin toe dat zijn ideeën niet zover af liggen van die van hen, al wil hij ze via een democratisch systeem verwezenlijken. Ook hij wil van Koeweit een echte islamitische staat maken, met wetgeving gebaseerd op de sjaria. Rente afschaffen, bedrijven verplichten zakat (aalmoezen) te geven, het strafrecht aanpassen. Want ,,gevangenissen zijn scholen in misdaad'', zegt hij. Om de misdaad te bestrijden moeten lijfstraffen worden ingesteld.

Zoals het afhakken van de handen van dieven? Ja, beaamt hij. Is er onderzoek waaruit blijkt dat dit helpt? Al-Tabtabai mompelt wat. Waarom niet gevangenissen aanpassen en gevangenen iets positiefs leren? ,,Dat kost veel geld, dat hebben we niet?'' En het afhakken van handen is goedkoper? Tabtabai vergeet zichzelf en kijkt de verslaggeefster aan als hij dat beaamt, want ,,we willen de criminaliteit bestrijden''.

Professor Al-Bagdadi had al gezegd: ,,Tabtabai weet dat hij daarmee de stemmen van de Koeweitse bedoeïenen trekt. Als we hiermee beginnen, eindigen we als Saoedi-Arabië.'' Maar Tabtabai zal niet alleen de streng islamitische bedoeïenen aanspreken, wier vrouwen op de ogen na gesluierd achter hun mannen en kinderen aanlopen in de 'malls' - de vele op Amerikaanse leest geschoolde winkelcentra.

Dat geldt ook voor de groep gehoofddoekte hogeropgeleide vrouwen, die op de vrije donderdag door hetzelfde winkelcentrum slenteren. De twee zussen en hun vriendinnen en dochters zijn het weekeinde naar de zee gegaan, en logeren in een 'chalet', een van de dertig huizen op het terrein van een hotel aan de Perzische Golf. Daar is voldoende slaapplaats voor alle acht vrouwen, en ook voor de twee Filippijnse bedienden die mee zijn gekomen om voor het eten te zorgen. Er is zelfs een aparte kamer voor de chauffeurs, maar die hebben ze thuisgelaten.

Ze rijden zelf naar het winkelcentrum, al is dat een woord dat Magic Kuwait slecht omschrijft. Er zijn niet alleen luxe, westerse winkels en restaurants, maar ook veel lawaaiige speelgelegenheden voor kinderen, van botsauto's tot hobbelpaarden. Hier is alles volop Amerikaans, zoals het rijtje balies van zelfbedieningf restaurants: McDonald's, Kentucky Fried Chicken, een Chinees en een Libanees.

De tafel staat al gauw vol met van alles, en een opmerking over de Amerikaanse aanblik ervan brengt het gesprek op gang. Is Koeweit soms de 51ste Amerikaanse staat? Vroeger misschien, maar nu niet meer, zegt Fatma. Sinds 11 september is het gevoel ten aanzien van de VS veranderd. ,,De reactie daarop van Amerika, dat alle moslims terroristen zijn, heeft ons veranderd. Sinds de invasie van Irak in 1990 was er al een terugkeer gaande naar de ware islam, en die is nu versterkt. Vooral jongeren nemen afstand van Amerika, ook al was de Amerikaanse manier van leven heel lang de onze. Maar dat is alleen uiterlijk, ons geloof maakt ons anders. Daarvan worden we ons steeds meer bewust.''

Is het deze groep Koeweiters waaruit de jonge radicale moslims voortkwamen die de aanslagen op Amerikanen hebben gepleegd? Van de dader van de laatste aanslag is bekend dat hij zich pas onlangs bij de radicale groep had aangesloten. Fatma spreekt haar afschuw uit over de aanslagen; hoeveel kritiek ze ook heeft op de Amerikanen, dit gaat te ver. Want ook zij meent dat Koeweit niet zonder hun bescherming kan.

De daders vergisten zich als ze dachten dat ze voor het doden van Amerikanen beloond zouden worden met het paradijs, zegt ze. Zo staat dat niet in de Koran. Ze weet zeker dat de daders 'slecht opgevoede kinderen' waren. ,,Dat krijg je als ouders geen tijd nemen om hun kinderen het geloof goed bij te brengen, dan luisteren ze naar de verkeerde mensen. Dit waren kinderen die alles al hadden. Dan blijft alleen het paradijs over om nog te wensen.''