'Betogers brengen zelf economie om zeep'

De staking van de oppositie in Venezuela heeft na ruim anderhalve maand nog altijd niet geleid tot het vertrek van president Hugo Chávez. Om escalatie te voorkomen zijn in de omringende landen diplomatieke initiatieven gestart om de partijen dichter bij elkaar te brengen.

CARACAS - ,,Venezuela in het jaar 2021. Een oudje in een rolstoel met een affiche van een verdwenen vakbond heeft moeite de microfoon vast te houden. Het trillen belemmert hem in het spreken, maar uiteindelijk komt het eruit: ,,Weg... me... met... Ch... Ch... vez''.' Dit citaat uit een ingezonden brief in een van de Venezolaanse kranten is uiteraard afkomstig van een aanhanger van de president. Maar de twijfel over de al bijna zeven weken durende staking in Venezuela is ook bij de oppositie zelf toegeslagen.

De stakingsacties begonnen op 2 december op initiatief van een brede coalitie van vakbonden en werkgevers. Ze waren bedoeld om van Hugo Chávez af te komen wegens zijn dramatische economische beleid en zijn autoritaire opstelling. De gevolgen zijn steeds meer voelbaar, vooral omdat de oliesector plat ligt. Wachttijden voor benzinestations lopen op tot tien uur of meer. Meel, rijst en melk worden schaarser. Frisdrank en bier zijn nergens meer te krijgen.

Maar politiek is er niets bereikt. Sterker, de staking is uitgelopen op een uitzichtloze onderneming die grotere gevolgen heeft voor de stakers zelf dan voor de regering waartegen hij was bedoeld. Terwijl Chávez nog altijd stevig in het zadel zit, zijn veel van zijn stakende vijanden failliet gegaan. Talloze straathandelaren -vaak de arme, werkloze aanhangers van Chávez- spinnen garen bij de schaarsheid, terwijl miljoenen stakende Venezolanen door hun eigen protest al maanden zonder inkomen zitten.

Toppunt van uitzichtloosheid zijn de veertien militairen die eind oktober in de wijk Altamira op een podium klommen en het plein uitriepen tot bevrijd gebied. Drie maanden staan ze er al voor de vrijheid, in weer en wind, omringd door een handjevol aanhangers. Een enorme digitale klok tikt de tijd weg: 2064 uur, 25 minuten en 13 seconden.

,,De stakingsleiders dachten dat de militairen de zaak snel zouden afmaken'', zegt Teodoro Petkoff, een van de weinige onafhankelijke analisten die Venezuela nog telt. ,,Daar hebben ze zich behoorlijk op verkeken.'' Ook politicoloog Luis Gómez, zelf actief in de oppositie, dacht destijds dat het na een paar dagen of hooguit weken wel gepiept zou zijn. ,,We hebben ons laten misleiden door fanatiekelingen.'' Toch staakt hij verder, samen met zijn collega's op de universiteit. Een weg terug is er niet. ,,We kunnen de stakers in de oliesector niet alleen laten. Stoppen staat gelijk aan ons verlies toegeven.'' Niettemin zijn talloze winkeltjes uit pure wanhoop maar weer opengegaan. Er wordt openlijk gesproken over aanpassing van de strategie zonder gezichtsverlies te lijden. ,,Het is als bij een hongerstaking'', schrijft columnist Antonio Francés. ,,Het heeft alleen zin als de tegenpartij gevoelig is voor morele druk. Zo niet, dan richt het zich tegen de staker zelf.''

Bij gebrek aan resultaat richten de oppositiegroepen zich op het door henzelf georganiseerde referendum over de positie van Chávez op 2 februari. Mocht het regeringsgezinde Hooggerechtshof dit referendum verbieden, zoals alom wordt verwacht, dan zullen ze verder gaan met een referendum in augustus, waarin ook Chávez heeft toegestemd. ,,We willen laten zien dat we een legale en vreedzame oplossing zoeken'', zegt Gómez.

De vrees voor escalatie is groot. Dagelijkse protestmarsen lopen steeds vaker uit op geweld tussen demonstranten en politie, en tussen voor- en tegenstanders van Hugo Chávez. Inmiddels maakt ook de rest van de regio zich zorgen over het toenemende geweld. Deze week is een groep van 'bevriende landen' opgericht waarin onder meer Spanje en Amerika zitting hebben. Daarnaast arriveerde woensdag de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede Jimmy Carter in Caracas. Beide initiatieven zijn bedoeld om wat beweging te krijgen in de gesprekken tussen Chávez en zijn tegenstanders, iets waar de Organisatie van Amerikaanse Staten al zes weken lang pogingen toe doet.

Een snelle en vreedzame oplossing is niet alleen uit politiek oogpunt wenselijk. Na vier jaar Chávez en zeven weken staken ligt de economie in duigen. De schade zou al zeker vier miljard dollar bedragen. ,,De stakers konden niet wachten tot augustus, nee, ze willen nú een referendum'', zegt Teodoro Petkoff. ,,Ze waren zó bang dat Chávez in die zeven maanden de economie om zeep zou brengen dat ze hebben besloten om het zelf maar te doen.''