Zeehondjes zijn uit, zorg is in

Terwijl het stemgerechtigde deel van de bevolking Wouter Bos in de peilingen aan grote winst helpt, is de PvdA-lijsttrekker ook onder jongeren populair. Met een beetje hulp van de 'tv-democratie' en een fris uiterlijk pakt hij de kiezers van de toekomst voor zich in.

Entree: Wouter Bos. De zaal klapt. Bos neemt plaats op een grote, roodfluwelen zetel. Vier studenten installeren zich op een bank tegenover hem. Nonchalant laat Bos zijn arm over de leuning bungelen, zakt nog wat dieper in het fluweel en monstert zijn onderdanen. Wat de studenten hem ook vragen, voor het jongerenpubliek in de Amsterdamse Stadschouwburg is hij onaantastbaar.

Het optreden van Bos in de debatserie HappyChaos, afgelopen zondag in de Amsterdamse Stadsschouwburg, duurt uiteindelijk nog geen halfuur. De vier studenten krijgen elk vier minuten de tijd om de PvdA-lijsttrekker te ondervragen, of 'het vuur aan de schenen te leggen' zoals de organisatie had aankondigd. Maar Bos hoeft nauwelijks moeite te doen de vragen over ontwikkelingssamenwerking en onderwijs te beantwoorden. Met een grapje hier en daar bespeelt hij de zaal, die hij vanuit zijn fluwelen zetel voortdurend toelacht. Het publiek, dat voor het overgrote deel uit studenten bestaat, lacht terug.

Afgezien van een onsportieve sneer naar de VVD, die minder goed valt, gaan de studenten plat voor Bos. Collega-politicus Boris van der Ham kijkt het gerriteerd aan. ,,Eén grote PvdA-show was het. Werkelijk tenenkrommend'', briest de nummer vijf van D66 na afloop. Als 'jong kamerlid' mocht Van der Ham (29) na de 'show' in debat met zes collega's van andere partijen. De overtreffende trap van Bos was er alleen niet. ,,Een matte zaal'', concludeert oud-theateracteur Van der Ham. ,,Het PvdA-gehalte was té hoog. Ik denk dan: jongens, doe dat lekker thuis. Eén van de redenen voor mij om de politiek in te gaan was juist omdat ik niet goed werd van die partij.''

Maar voor jong publiek debatteert hij graag. ,,Zo'n zaal reageert heel direct. Kandidaatkamerleden adviseer ik veel op scholen langs te gaan, want dat maakt je scherper.'' Het aantal optredens voor jongeren is bij Van der Ham tijdens deze verkiezingscampagne echter op één hand te tellen. ,,We hebben trouwens wel sterke jongerenpunten in ons verkiezingsprogramma'', benadrukt hij, ,,zoals bijvoorbeeld een punt over studentenhuisvesting. Daar trekken we vijftig miljoen voor uit. Ons onderwijsbudget is sowieso verreweg het grootst: bijna het dubbele van de PvdA.''

De middelbare schooljeugd heeft met punten over studentenhuisvesting niet veel te maken. Hun engagement met de politiek richt zich juist op dierenrechten (zeehondjes) en natuurbescherming (de kap van regenwouden) weet Van der Ham uit ervaring.

Dat het in de praktijk toch anders zit, bewijzen de leerlingen van Scholengemeenschap Jan Arentsz in Alkmaar. Wanneer maatschappijleerdocent Richard de Jager een 5-vwoklas laat kiezen uit acht politieke thema's, zijn het onderwijs en zorg die de meeste leerlingen aanmerken als belangrijkste politieke onderwerpen.

Degenen die toch voor milieu kiezen, doen dat omdat ze zich zorgen maken over de inrichting van het landschap - de aanleg van wegen, de ontwikkeling van nieuwe woonwijken. ,,Jaren geleden waren de zeehondjes en regenwouden wel een hot item'', vertelt De Jager, ,,maar sinds een jaar of zeven niet meer. Jongeren worden er gewoon treurig van. Ze beseffen dat één land geen verschil kan maken, dat het een internationaal probleem is.''

Alle leerlingen volgen de verkiezingen in min of meerdere mate op de tv, een enkeling leest politieke artikelen. Het is gek genoeg niet het programma Lijst 0 van BNN, gepresenteerd door jongerenidolen Katja Schuurman en Bridget Maasland, dat de voorkeur geniet, maar de debatten tussen lijsttrekkers. ,,En die man met die baard en die bril zie ik ook wel eens'', voegt iemand toe, doelend op Ferry Mingelen, presentator van het verkiezingsprogramma Nederland Kiest.

Degenen die wel kijken naar Lijst 0, dat als doel heeft jongeren meer bij de politiek te betrekken, zijn er niet echt van onder de indruk. De een kwalificeert het als 'gaar', de ander vindt het 'wel grappig'. In Lijst 0 wordt de kijker getracteerd op een kijkje in het persoonlijke leven van politici: Balkenende op een racecircuit, Mat Herben die brillen gaat passen. En dat, vindt de vwo-klas, laat te weinig zien van de plannen die een politicus heeft met Nederland.

Andrew Makkinga, tot vorig seizoen debater in het discussieprogramma Het Lagerhuis en een van de vier studenten die bij HappyChaos Wouter Bos mocht ondervragen, denkt dat Lijst 0 jongeren onvoldoende aanspreekt als volwassenen. ,,Het is eigenlijk meer iets voor 12-jarigen'', oordeelt Makkinga. ,,Dat zeg ik niet om lullig te doen, maar als tv- en radiomaker kijk ik er kritisch tegenaan en zoek ik ook naar een creatieve oplossing.'' Die oplossing heeft hij nog niet gevonden. ,,Het probleem is dat de groep 'jongeren' niet bestaat. Jongeren zijn namelijk net zo verschillend als volwassenen. Je kunt ze onmogelijk allemaal tegelijk aanspreken.''

Wat volgens de 20-jarige debater in elk geval níet moet, is gebruik van het opgeheven vingertje. En de uitjes van Katja en Bridget vindt hij potsierlijk: ,,Als je een sketch doet, doe hem dan goed.''

Niet alleen in Het Lagerhuis, waarin Makkinga bijna drie jaar zitting had, debatteert hij. Door heel Nederland presenteert hij debatten en fora. Bovendien is hij actief in de muziekscene en studeert hij politicologie. ,,Ik beweeg me dus in veel verschillende kringen, ontmoet veel jongeren en in elke situatie praat ik over politiek. Ik merk dat er sinds Fortuyn meer wordt gesproken over politiek. Door iedereen, dus ook door jongeren. Maar een verschil tussen kinderen en hun ouders is dat bij volwassenen de traditie en hun financiële positie de keuze voor een partij grotendeels bepalen. Jongeren zijn wat dat betreft meer onbevangen, hebben een optimistischer kijk.''

Studiegenoot Stefan de Wit is sinds de opkomst van Fortuyn lid geworden van niet minder dan drie verschillende politieke partijen. Niet alleen van de PvdA, ook van GroenLinks en D66 ontvangt hij nu de periodieke partijlectuur. ,,Het was voor mij een manier om in contact te komen met de politiek'', legt De Wit (24) uit. ,,Ik wilde mijn bijdrage leveren aan het herstel van links, maar ik heb eigenlijk nog niet veel gedaan, geen avonden bijgewoond of zo.''

Het sterkst voelde hij zich gemotiveerd door hoe toenmalig PvdA-lijsttrekker Ad Melkert werd afgeschilderd. ,,Hij was ineens de paarse kloothommel. Dat ging echt te ver. Ik vond paars juist prettig.'' Toch stemt hij deze verkiezingen niet op links. De keuze van De Wit, die zich een 'structureel zwever' noemt, valt op D66. ,,Wouter Bos wint genoeg, D66 zit het op dit moment tegen. Die hebben mijn steun nodig.''

Als Makkinga over de poppetjes praat, gaat het al gauw over Bos. ,,Hij heeft een frisse uitstraling, dat spreekt bij jongeren aan. Bovendien is hij eerlijk in het toegeven van fouten.'' Een ander die hij noemt, is de wat onzichtbare D66-leider Thom de Graaf, die niet wordt uitgenodigd voor debatten en weinig aandacht krijgt van de pers. ,,Ik merk in mijn omgeving dat men medelijden heeft met De Graaf. Ja, dat is denk ik helaas een gevolg van de tv-democratie. Als je niet veel in beeld komt, kennen mensen je niet en stemmen ze niet op je.''

Ook de vwo-klas van De Jager heeft medelijden met De Graaf. ,,Van D66 hoor je heel weinig. Hun lijsttrekker is eigenlijk wel een beetje zielig'', meent iemand. ,,Iedereen roept altijd dat Wouter Bos zo aantrekkelijk is, maar Thom de Graaf heeft toch ook een knappe kop?'' vraagt een vrouwelijke scholier zich hardop af.

Wanneer De Jager een kleine peiling doet, gaan er niettemin weinig vingers de lucht in voor D66. Des te meer voor de PvdA, die van de klas bijna de absolute meerderheid krijgt. De argumenten zijn bijna voorspelbaar geworden: Bos komt 'natuurlijk' over, en straalt betrouwbaarheid uit, hoewel de leerlingen de indruk hebben dat te veel mensen op de persoon Bos stemmen.

Het succes van de PvdA-lijsttrekker is voor De Jager geen verrassing. Al eerder wist Bos de leerlingen van het Jan Arentsz enthousiast te krijgen. Drie keer, in 1998, 1999 en 2002, deed hij op de Alkmaarse scholengemeenschap mee aan een politiek forum. ,,Hij ging vlot met de leerlingen om en was heel open naar hen toe'', herinnert De Jager zich. ,,Je kon zien dat hij goed met jongeren om kan gaan.'' De populariteit van de politici werd op het forum getoetst met een applausmeter. Voor Bos werd steevast het hardst geklapt.

Na de eerste keer, in 1998, had De Jager hem uitgedaagd. ,,Na alle verkiezingsbeloftes zei ik: en komt u volgend jaar weer terug?' Het antwoord was 'ja'. Nou, trek uw agenda maar! riep ik toen. Dat hebben we gedaan.'' En zo kwam Bos een jaar later weer naar het Jan Arentsz.

Makkinga denkt er ondertussen serieus aan om op de nummer één van de PvdA te stemmen. ,,Wat ik een voordeel vind, is dat Bos een eigen, brede visie heeft. Hij heeft als oud-staatssecretaris van financiën verstand van economie, hij heeft politieke ervaring en heeft een tijd gewerkt in het bedrijfsleven. Daarnaast is het iemand van het compromis, en daar houd ik wel van. Nederland is tenslotte toch het land van het poldermodel.''

Het HappyChaos-debat heeft Van der Ham daarentegen gesterkt in zijn mening dat de PvdA 'conservatief' is, zelfs met Wouter Bos aan het roer. ,,Als ik zijn voorstellen hoor, besef ik dat het nog steeds dezelfde Parij van de Arbeid is.''