Donner met fiets

Al sinds de komst van Christus kijkt de mens met gemengde gevoelens naar koningen die zich presenteren als één van ons. Vandaar misschien dat die prachtfoto van informateur Piet Hein Donner gisteren in Trouw terstond mijn belangstelling trok. Daarop zien we hoe deze minister en informateur met recht op ten minste twee auto's met chauffeur, de trappen van paleis Huis ten Bosch afdaalt om zijn rijwiel te bestijgen. Dat hem overigens keurig werd aangereikt door een lakei. Want onderscheid moet er zijn, nietwaar?

De foto bevestigt feilloos de Nederlandse dubbelheid in dit soort zaken. We zijn vermoedelijk de enige natie die trots is op een fietsende koningin, trots ook op fietsende politici van het type Tilanus, Voorhoeve en Kok. Tegelijk hebben we er moeite mee hen op dit punt serieus te nemen. Juliana vonden we mede om die reden een gek mens, Tilanus was niet helemaal van deze wereld. Bij Kok klopte het weer wel, misschien omdat hij echt een timmermanszoon is. Maar bij Voorhoeve kunnen velen nog altijd een glimlach niet onderdrukken, vanwege dat filmpje waarop hij met zijn gezin door de duinen fietste en hij overdreven zijn hand uitstak toen hij rechtsaf een konijnenpaadje insloeg.

Donner roept eenzelfde soort dubbelheid op. Enerzijds laat hij zich met die fiets kennen als een man die maling heeft aan uiterlijk vertoon. Hij stapt gewoon op de fiets als hem dat beter uitkomt, of misschien wel omdat hij het noodzakelijk vindt om een frisse neus te halen. In deze man ken ik de minister die op indrukwekkende wijze stelling nam tegen de doodstraf, de minister ook die zonder problemen afstand nam van het opgeklopte idee dat iedere bolletjesslikker per se achter de tralies moet.

Geheel in deze trant onthaalde hij gistermorgen ook de lezers van Trouw op een onvervalste preek tegen de gemakzuchtige vergelijking dat de overheid zich het beste kan spiegelen aan het bedrijfsleven als een juweeltje van efficiency en management. Flauwekul, aldus Donner. Nederland is geen bv. En op het jaarlijkse Bilderbergcongres van werkgeversvereniging NCW, in het hol van de leeuw dus, riep hij uit: ,,De hemel beware ons voor ondernemers die wel eens politiek zullen bedrijven.''

Inderdaad. Politiek bedrijven en een bedrijf runnen zijn twee verschillende zaken. Waar de politiek genoodzaakt is keuzen te maken en tegelijk de boel bij elkaar te houden, kan de ondernemer het zich veroorloven op rationele manier mensen en middelen en activiteiten dienstbaar te maken aan één bepaald doel. Lukt dat niet, pech gehad, dan verzint de ondernemer gewoon wat anders. Zou een overheid op eenzelfde manier haar activiteiten laten vallen dan is de chaos niet meer te overzien. Een overheid is gedwongen verschillende doeleinden verenigbaar te maken en moet daarom nogal eens schipperen.

De vergelijking is daarom ook zo onheus omdat het bedrijfsleven de krenten uit de pap vist en de overheid opzadelt met problemen waar geen droog brood aan te verdienen valt. De overheid moet het zien te redden met de zieken, de zwakken, de armen en de criminelen om dan doodleuk te horen dat ze minder efficiënt werkt dan het bedrijfsleven.

Tot zover de kloeke Donner met fiets. Maar toen ik nog eens goed naar de foto keek, vroeg ik me ook af of Donner wel de aangewezen man is om het op te nemen tegen dit machtige bv-denken. Het zijn immers mannetjesputters die deze gedachte erin rammen, vaak met geen ander doel dan om de overheid klein te krijgen en een zo groot mogelijk deel van de nationale koek in handen van het bedrijfsleven te spelen. Om die trend te weerstaan heb je politici nodig die met de vuist op tafel durven slaan en vuile handen durven maken. Is Donner daartoe in staat? Op de tv zag ik hoe hij met flapperende jaspanden uit beeld verdween en onwillekeurig dacht ik: het is toch een beetje een verstrooide professor.