Een Europees kordon van West-Afrika tot Turkije

* De controle van de Straat van Gibraltar door de marines van vijf EU-landen is slechts de opmaat voor een grensbewaking die op termijn zal reiken van West-Afrika tot Turkije. Niet voor niets begint de operatie bij Spanje. Verreweg de meeste illegalen in de EU komen via dit land de EU binnen. Of de verhoudingen op termijn ook zo liggen, hangt overigens sterk af van de manier waarop de grenscontrole zich ontwikkelt in de tien Midden- en Oost-Europese landen die in 2004 toetreden tot de EU. Zo kijkt Brussel met enige angst naar het 1200 kilometer lange stuk EU-buitengrens dat Polen voor zijn rekening neemt, en dat nog lang niet zo dicht is als straks zou moeten.

Het aantal illegalen uit Afrika dat in Spanje terechtkomt was vorig jaar bijna 20000. Het aantal is in de laatste jaren behoorlijk gedaald, maar de oorzaken daarvan liggen niet in de eerste plaats bij de grensbewaking. Een sterke daling van de illegale immigratie vanaf de Marokkaanse kust was waarneembaar na de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten op 11 september 2001. Marokko trad daarna plotseling veel krachtiger op tegen mensensmokkelaars en illegalen die koers wilden zetten naar de EU, bang als het land was om ervan te worden beschuldigd potentiële moslimfundamentalisten over de EU uit te strooien.

Het gevolg was wel dat illegalen andere routes zijn gaan volgen. In plaats vanaf de Marokkaanse kust, steken ze nu vaak van wal bij Al Ajoen, de hoofdstad van de spaarzaam bevolkte Westelijke Sahara. Vanaf daar is het zo'n honderd kilometer, of twintig uur varen, naar het Spaanse Canarische eiland Fuerteventura. Het relatieve 'voordeel' voor de illegalen is dat de mensensmokkelaars er lagere prijzen rekenen. Kostte een overtocht in de Straat van Gibraltar begin vorig jaar zo'n 800 euro, in Fuerteventura kwam je voor zo'n 550 euro. Dat zeiden althans de mensensmokkelaars.

Het eiland is van noord naar zuid honderd kilometer en telt honderdduizend inwoners, maar het kan de vluchtelingenstroom niet aan. In 2001 kwamen er in totaal tweeduizend illegalen aan, in het eerste kwartaal van 2002 waren het er al 1500. Marokkanen worden onmiddellijk teruggestuurd, maar anderen kunnen tot veertig dagen blijven, omdat vele Afrikaanse landen weigeren hen zomaar weer toe te laten. Het eiland heeft een gevangenis waar permanent vierhonderd mensen zitten opgesloten.

Het andere land dat een groot deel van de illegalenstroom ontvangt is vanzelfsprekend Italië. Dat bleek onder meer in maart vorig jaar, toen het schip Monica Sicilië aandeed met duizend voornamelijk Koerdische illegalen aan boord. Deze hadden mensensmokkelaars tussen de twee- en vierduizend euro betaald om via Italië naar Duitsland te gaan. In 2001 belandden er in totaal 20000 illegalen op de 7600 kilometer lange Italiaanse kust.

De meeste illegalen die in Italië terechtkomen, gingen scheep in Turkije. Dat land heeft nog geen eenduidig immigratiebeleid, behalve dat het vluchtelingen uit Irak en Iran categorisch weigert. In 2001 arresteerde Turkije 150000 mensen om ze terug te sturen naar hun thuisland.

Griekenland heeft relatief weinig last van illegale immigratie, omdat het land geen vastelandverbinding heeft met de rest van de EU. Maar na de uitbreiding van de EU is het daarmee gedaan.