'Radio is het theater van de geest'

Erik de Zwart is nog geen maand de baas van Noordzee FM. Toch verdubbelde de omzet al. Hij handhaaft zijn lofzang op de commercie, ondanks ladingen kritiek.

Het is vaak de stilte in een gesprek die nieuwsgierig maakt. Erik de Zwart kent de waarde van een lichte aarzeling niet. Iedere twijfel is hem vreemd. Critici omschreven hem eens als een volksmenner, die maar al te goed zou weten wat hij moet verzwijgen om zijn zaak te dienen.

De Zwart lacht erom. Waarom zou hij zich druk maken? ,,Ik was niet van plan het mezelf moeilijk te maken. Dan raak je slechts gefrustreerd.'' Spiegels die anderen hem willen voorhouden, kijkt hij niet in. Omdat hij weet dat 'de commerciële jongens' toch altijd in hetzelfde hoekje worden gestopt.

Mister Marketing luidt zijn bijnaam, die hij met trots draagt. Als algemeen directeur en mede-oprichter van het populaire Radio 538 gaf hij in de jaren negentig 'de jeugd een stem'. Sinds begin van dit kalenderjaar probeert hij, op zoek naar een nieuw 'kunstje', het kwakkelende Noordzee FM te reanimeren.

Met voorzichtig succes. Het marktaandeel is weliswaar nog niet gegroeid, maar de omzet verdubbelde al. Een opmerkelijke prestatie in amper een maand tijd. Adverteerders hebben groot vertrouwen in de miljonair.

,,Radio is het theater van de geest. Als je naar de radio luistert, stel je je er iets bij voor. Dat creëert de diskjockey. Ik heb dat 25 jaar gedaan, zo'n sfeertje overbrengen. Dat lukt me dus ook wel in een verkoopgesprek.''

,,Het vak diskjockey is altijd verguisd. Onterecht. Een diskjockey heeft het tegenwoordig niet meer over een kopje koffie en de nieuwste van. Een diskjockey verstaat de kunst van het communiceren. Ik ben verbaal redelijk sterk. Niet voor niets vraagt men mij weleens of ik per woord word betaald.''

De Zwart (45) praat niet. Hij doceert. In de wereld van de doelgroepen en luistercijfers, van de people's managers en de FM-frequenties, voelt de vader van twee dochtertjes zich thuis. Zijn geheim? ,,De boodschap niet te moeilijk maken.''

Klinkt simpel. ,,Het roer gaat om'', luidt de even eenvoudige als prikkelende boodschap die vanaf deze week de ether ingaat. Nog nooit heeft Noordzee FM, onlangs overgenomen door John de Mol, zo in de belangstelling gestaan als nu.

Het zegt veel over de algemene interesse, die directeur De Zwart als geen ander aanvoelt. Muzikaal is er niets veranderd. De populaire koers, gericht op de jong-volwassenen van 20 tot 40 jaar, is dezelfde gebleven. Het is enkel en alleen de ingezette stoelendans die de tongen losmaakt: vanaf komende maandag beginnen Gordon (overgenomen van 538) en Robert Jensen (afkomstig van Yorin FM) bij hun nieuwe werkgever.

Het laat zich raden wie tekende voor deze twee opmerkelijke transfers. De Zwart wordt door critici verantwoordelijk gehouden voor de intrede van het grote geld in het radiovak, sinds hij in 2000 als baas van 538 Edwin Evers wegkocht bij de KRO.

,,Commercieel is een vies woord in Nederland. Dat is nog een erfenis van de jaren zeventig, toen alles waar geld mee werd verdiend, fout was. Onzin natuurlijk.''

,,Ons wordt verweten dat we non-radio maken. We hebben het inderdaad niet over Tibetaans kantklossen zoals op Radio 5. De wens van de luisteraar staat hier centraal. Bij de publieke omroepen wordt daar totaal geen rekening mee gehouden. Mooiste voorbeelden wat dat betreft waren natuurlijk de programma's waarin verzoekplaten gedraaid werden. Daar was een apart programma voor nodig! Het publiek was en is er voor Hilversum, en niet andersom.''

,,3FM is als publiekszender voor de jeugd totaal tekortgeschoten. Het moet een semi-alternatieve zender zijn, maar ze draaien meer gouwe ouwe dan 538. 3FM is een eilandenrijk van omroepjes en eigen belangen. Daarom heb ik in 1992, toen nog in dienst van Veronica, lachend het pand verlaten. Horizontale programmering is essentieel.''

Duidelijkheid. De Zwart verheft zijn stem graag. Hij houdt van het rebelse en vermeldt dat hij een 'unieke' schoolopleiding ('zesjarige mavo') achter de rug heeft. De voorbije jaren wierp hij zich op als woordvoerder van de tegenstanders van de veiling van FM-frequenties. Een definitieve beslissing is na zeven jaar 'gemodder' nog altijd niet genomen. ,,De doelgroepbenadering kan commerciële stations nooit verweten worden, want wij ontvangen geen subsidie. Wij hebben geen verantwoordelijkheid voor degenen die buiten de boot vallen. De hele discussie komt er gewoon op neer dat de overheid en de publieke zenders geen concurrentie willen.''

Zijn ze bang? Is het arrogantie? Muziek is sentiment en vertelt wat over mensen, stelt De Zwart. Zelf heeft hij een bijzonder brede smaak.

,,Van Madonna tot David Gilmore, de gitarist van Pink Floyd.'' Geen pauzenummers.