PvdA is regisseren media nog niet verleerd

Het was een slimme tactiek van CDA en VVD: dwing de PvdA tot het noemen van een kandidaat-premier. Maar Wouter Bos speelde het spel behendig mee. Hij hield de regie.

DEN HAAG - CDA en VVD dachten vorige week de PvdA lelijk in het nauw te drijven. Nadat in de peilingen van opinie-onderzoeker Maurice de Hond de PvdA plotseling de grootste partij was geworden, kwamen de coalitiegenoten met een pesterig vraagje. PvdA-leider Wouter Bos had beloofd in de Tweede Kamer te blijven zitten, maar wie zou dan premier worden namens de sociaal-democraten?

Met deze vraag brachten CDA en VVD de sociaal-democraten aanvankelijk in verlegenheid. De PvdA was deze verkiezingscampagne niet ingegaan met het idee dat ze kans zouden maken om de grootste partij van Nederland te worden en de premier te leveren. De sociaal-democraten zaten in een diep dal en zouden al blij zijn als ze de 23 kamerzetels van nu naar een stuk of 30, 32 konden laten groeien. De ambitie was er vooral op gericht weer de tweede partij van het land te kunnen worden. En natuurlijk had de partijtop wel een keertje gepraat over de mogelijkheid dat ze misschien een premierskandidaat moest noemen. Maar ze wisten ook dat ze hierover in de publiciteit moesten zwijgen. Zo'n presentatie zou immers al heel snel kunnen worden uitgelegd als typisch oude PvdA-stijl, gericht op het machtsdenken.

Een bewijs dat voorzichtigheid en terughoudendheid geboden waren, was de reactie op VVD-leider Zalm. Die had al heel vroeg in de campagne zichzelf kandidaat gesteld voor het premierschap. Dat kwam in de publieke opinie enigszins potsierlijk over, gezien de straatlengte afstand in aantal kamerzetels tussen VVD (24) en CDA (43).

Maar toen de vraag eenmaal was gesteld, bleek iedereen graag het antwoord te willen weten. Vanaf het moment dat CDA-leider Balkenende fijntjes de vraag had opgeworpen, kon Wouter Bos geen journalist meer te woord staan zonder dat hem om antwoord werd gevraagd. Ook andere partijen roken hun kans. D66-leider De Graaf vond het getuigen van een 'regenteske' houding van de PvdA om de kiezers geen duidelijkheid te bieden.

Bos moest uiteindelijk wel reageren. Hij zei: als uit alle peilingen gedurende de hele week blijkt dat het een nek-aan-nek-race tussen CDA en PvdA wordt, dan was de PvdA bereid haar kandidaat-premier te noemen.

Afgelopen vrijdag was het dan zover: alle peilingen gaven hetzelfde aan. Maar Bos liet de spanning verder oplopen. Inderdaad, hij had nu beloofd met een kandidaat te komen. Maar hij moest nog gesprekken voeren en dus kon Bos de naam pas zondag of uiterlijk maandagavond geven. En zo bleef het belangrijkste politieke onderwerp van afgelopen weekend: de onbekende PvdA-kandidaat.

VVD en CDA benadrukten ondertussen bij elke spreekbeurt dat het wel erg lang duurde voordat Bos met zijn kandidaat op de proppen kwam. CDA-leider Balkenende grapte afgelopen zaterdag nog dat hij best bereid was opnieuw premier te worden, als de PvdA geen kandidaat-premier kon vinden. Maar deze gezamenlijke aanval op de PvdA verbleekte bij het media-offensief die de sociaal-democraten gisteren inzetten. Eerst moest iedereen wachten op een bijna Amerikaans aandoende persconferentie van Wouter Bos om de naam te horen. En vervolgens ruim twee uur later, op een andere plek in Amsterdam, een persconferentie met de kandidaat Cohen.

Hierdoor viel het al in november geplande exclusieve interview met de demissionair premier Balkenende bij Buitenhof helemaal weg. De sociaal-democraten zijn het regisseren van de media nog niet verleerd. Het doet denken aan de zorgvuldig geplande media-week van de PvdA in 2001, rond het vertrek van Kok en de opvolging van Melkert.

Maar de getergde CDA en VVD hebben al een nieuwe vraag voor de PvdA: mag het volk ook weten wie deze nieuwe premier is en welke standpunten hij heeft? Nee, zegt de PvdA-top: de laatste twee dagen moeten de kiezers het weer gewoon met Bos doen.