Gerrit Zalm is begonnen aan zijn eindsprint

Op weg naar de verkiezingen doen politieke partijen hun best zich zo gunstig mogelijk te presenteren. In een serie portretten vandaag de VVD.

DEN HAAG - Van de afgelopen 25 jaar heeft de VVD er maar vijf niet meegeregeerd. En dat is voorlopig lang genoeg, vinden de liberalen. De partij zet in deze campagne alle kaarten op doorregeren. Met het CDA, welteverstaan.

Zeker, de coalitie van de liberalen met PvdA en D66 heeft prestaties geleverd waar de VVD trots op is. Met wonderdokter Gerrit Zalm op Financiën is een lastenverlichting van miljarden euro's gerealiseerd. Voorheen konden de liberalen daar alleen maar van dromen. Ook kon het overheidstekort worden aangepakt (één jaar, 1999, eindigde zelfs met een overschotje op de rijksbegroting, iets wat sinds de jaren zeventig niet was voorgekomen).

Maar op andere terreinen -asielbeleid bijvoorbeeld- sloten de liberalen de paarse periode vorig jaar af met een flinke kater. Een kater die nog werd verergerd doordat de kiezers de liberale inbreng in paars niet op waarde wisten te schatten en massaal hun heil zochten bij het CDA en de nieuwe partij LPF. Van de 38 VVD-zetels restten er 24.

Een gelukkige bijkomstigheid was dat de partij wel hard nodig was voor het samenstellen van een centrum-rechts kabinet. En partijleider Zalm heeft dat -daar zijn vriend en vijand het over eens- maximaal weten uit te buiten in de onderhandelingen over het regeerakkoord. Dat akkoord wil de VVD ook bij deze verkiezingen graag gebruiken als basis voor een snelle gespreksronde met het CDA, uitmondend in voortgezette samenwerking, liefst zonder de LPF. Nederland heeft zo'n kabinet nodig, vinden de liberalen. Dat is de beste waarborg voor minder verstikkende regels, meer geld voor veiligheid en defensie, lagere lasten voor burgers en bedrijven, meer wegen, een strak begrotingsbeleid en minder immigranten.

Maar het is steeds meer de vraag of de VVD wel kán doorregeren. Volgens de peilingen heeft Zalm weliswaar een goede kans om een deel van het zetelverlies van vorig jaar ongedaan te maken. Maar voor doorregeren lijken de liberalen volkomen afhankelijk geworden van de vraag hoe het CDA gaat presteren. En de peilingen wijzen nog steeds op winst voor de christen-democraten, maar de trend is dalend.

De VVD trekt er hard aan. Kamerkandidaten en bewindslieden zwermen uit over het land om werkbezoeken af te leggen, debatteren met Jan en alleman, en lanceren voorstellen bij de vleet. Zalm is overdag ook wel in het land te vinden, maar moet het toch vooral van de tv hebben. Daar is hij het gaandeweg steeds beter gaan doen. Maar hij moet nu toch tandenknarsend toezien hoe alle aandacht in de campagne zich in de tweede week heeft verlegd naar de strijd die tussen CDA en PvdA is ontbrand om de positie van grootste partij. Het herstel van zijn partij in de peilingen is nog te mager om een coalitie van CDA en VVD veilig te stellen en zo de PvdA van regeren af te houden.

Lukt het de linkse partijen onder aanvoering van de sociaal-democraten om de vorming van een CDA/VVD-coalitie te verhinderen, en krijgen CDA en PvdA samen wél voldoende zetels, dan kan de VVD regeren wel vergeten. Wordt het CDA dan de grootste partij, dan is het wel gedwongen de PvdA aan tafel te vragen. En als de PvdA de race wint, ligt daar het initiatief in de kabinetsformatie en ontkomt het CDA er niet aan de draai naar de sociaal-democraten te maken.

Zalm heeft er daarom nog eens flink de beuk in gezet. Hij zette PvdA-lijsttrekker Bos -met wie hij deze week op tv nog ontspannen terugkeek op hun tijd op Financiën- gisteren weg als 'bedrieger', die de kiezers 'voor het lapje houdt'. Zijn politieke tegenstanders zullen het beschouwen als een wanhoopsoffensief, maar Zalm hoopt dat zijn eindsprint de VVD weer op 38 zetels brengt.