Verwijdering CDA van PvdA heeft grote risico's

Het CDA heeft de afstand met de PvdA vergroot door te zeggen dat de sociaal-democraten nog niet klaar zijn om te regeren. Dat drijft het CDA automatisch nog verder in de armen van de VVD.

DEN HAAG - Voor CDA-begrippen is lijsttrekker Jan Peter Balkenende in deze verkiezingscampagne ongekend duidelijk: het CDA wil verder met de VVD en sluit de LPF uit. Alsof dat nog niet bijzonder genoeg is, maakt de partij de afstand met de PvdA elke dag groter. De partij kan met die strategie kiezers trekken, maar aan die duidelijke koers zitten ook risico's.

Op elke verkiezingsbijeenkomst houdt Balkenende de achterban voor dat de keus voor de VVD volkomen logisch is. Het kabinet is gevallen op 'gedoe' met en in de LPF, en niet op inhoudelijke meningsverschillen. Het strategisch akkoord is volgens de partijen nog net zo actueel als vóór de kabinetscrisis en CDA en VVD vinden elkaar de meest geschikte partij om de problemen aan te pakken.

De VVD heeft nadrukkelijk voor het CDA gekozen; na de kabinetscrisis heeft de VVD de PvdA in de ban gedaan. Het CDA echter was ietsje dubbelzinniger. De christen-democraten wilden weliswaar verder met de liberalen, maar ze sloten officieel samenwerking met de PvdA niet uit.

Hoe weinig zin het CDA ook had in een coalitie met de sociaal-democraten en hoe openlijk het zich ook uitsprak voor de VVD; die opstelling maakte het CDA toch kwetsbaar voor het verwijt op twee paarden te wedden: het bekende 'we buigen niet naar links, we buigen niet naar rechts'. VVD-leider Zalm maakte van die traditionele zwakte gebruik, door te zeggen dat alleen een stem op de VVD een centrum-rechtse coalitie dichterbij brengt. Die stem op de VVD telt nog dubbel ook. ,,Kies VVD en je krijgt het CDA er gratis bij'', zei Zalm. Met die slogan hengelde hij opzichtig naar de 1,6 miljoen LPF-kiezers, van wie het grootste deel nu schijnt te zweven.

Die mensen wil het CDA ook graag binnenhalen, maar dat kan alleen door zo nadrukkelijk mogelijk afstand te nemen van de PvdA. Dus voegde Balkenende dit weekeinde aan alle bezwaren die hij al had tegen de PvdA er nog een toe: de PvdA is nog zo zoekende naar een nieuwe koers dat ze nu nog ongeschikt is om te regeren.

Balkenende kan dat zo helder naar voren brengen, doordat hij ervan uitgaat dat de achterban goed kan leven met een coalitie met de VVD. ,,Ik geloof niet dat onze achterban tegen een coalitie is met de VVD, op voorwaarde dat de sociale maat steeds aanwezig is'', zei hij daarover in Trouw.

CNV-voorzitter Terpstra schrok zich rot dat Balkenende zo hard was geweest over de PvdA. Hij adviseerde de deur naar de VVD dicht te doen. Kennelijk rekent Balkenende erop dat Terpstra in het CDA weinig aanhang heeft en dat net als de vorige keer de achterban zich koest houdt. Niettemin ligt er op die linkerflank wel een zeker risico. Want was het centrum-rechtse kabinet in mei misschien onvermijdelijk, de omstandigheden zijn nu anders. Bovendien hebben die kritische mensen kunnen zien wat een centrum-rechts beleid inhoudt.

Inmiddels heeft Balkenende ook op een ander punt duidelijkheid geschapen. Hij acht een coalitie met de LPF uitgesloten. Aanvankelijk hield het CDA die mogelijkheid open, maar in de campagne bleek al gauw dat die lankmoedige opstelling zich juist tégen het CDA ging keren. PvdA-lijsttrekker Wouter Bos wierp waar hij kon het CDA voor de voeten dat die partij uiteindelijk toch wel weer met de LPF in zee zou willen. Bos speculeerde erop dat dit voor mensen een reden kon zijn om het CDA een stem te onthouden. Ook die route heeft Balkenende nu afgeknepen. ,,Ik heb geen zin in een nieuw avontuur'', zei hij over een kabinet van CDA, VVD en LPF.

De duidelijke keuzes van het CDA hebben een groot risico. Als CDA en VVD geen meerderheid halen, dan heeft het CDA heel wat uit te leggen. Balkenende wil een stabiel kabinet van twee partijen. Het vergt wel enige uitleg als er toch een derde partner, D66 of ChristenUnie, bij wordt gevraagd. En hoe groter het CDA nu de afstand met de PvdA maakt, hoe meer woorden Balkenende straks nodig heeft om de draai te maken naar een kabinet met de PvdA.