Hongaren weten niet dat asbest gevaarlijk is

In de aanloop naar de toetreding gelden in Hongarije inmiddels dezelfde regels voor asbest als in de Europese Unie. Maar daarmee is het gevaarlijke goedje nog lang niet weg.

BOEDAPEST - Het is een wat curieuze advertentie in de krant: 'Tweedehands asbestplaten gezocht'. Misschien is de koper de oudere man verderop bij ons in de straat, wiens hele tuintje vol met schuurtjes uit asbestplaat staat, zes inmiddels en regelmatig komt er een bij. Wat zijn buren daarvan denken, is onduidelijk, maar vermoedelijk helemaal niets: maar weinig Hongaren weten hoe gevaarlijk asbest is.

Sinds begin vorig jaar kent Hongarije een wet die de productie en de opruiming van asbest regelt, maar voorlichting over de risico's van het spul is er nauwelijks. De asbestwet is een van die typische 'EU-wetten': zij kwam tot stand omdat Hongarije zijn wet- en regelgeving voor de toetreding in overeenstemming met die van de Europese Unie moet maken, en niet omdat er in de samenleving een dringend besef is dat asbest een serieus probleem is.

,,De vereniging van asbestproducten en asbestverwijderaars heeft wel eens een voorlichtingsfolder over de risico's gemaakt, maar dat is voorzover ik weet het enige dat op dat terrein bestaat'', zegt Kristóf Kozák, asbestdeskundige bij het ministerie van milieu en water.

,,Kankerverwekkend?'', onze lerares Hongaars kijkt stomverbaasd. Ze had geen idee. Voor haar zijn asbestplaten simpelweg een goedkoop, bestendig, makkelijk te bewerken bouwmateriaal dat bovendien brandwerend is. En hoewel de productie van de platen sinds 2001 is verboden, kom je ze overal tegen: in nieuwbouwwoningen, tuinen en schuren en ook tussen illegaal gestorte bouwafval.

Officieel moet je, als je asbestplaten wilt verwijderen, net als in Nederland een officieel bedrijf laten komen, maar hoe vaak dat gebeurt, kan Kozák niet zeggen. Veel particulieren weten waarschijnlijk niet eens dat wat ze anders met het spul zouden moeten doen dan het (onverpakt) naast de vuilnisbak zetten.

Nu loopt onze buurman met zijn tuin vol schuurtjes nog niet eens zo heel erg gevaar, zegt Kozák, zolang hij tenminste niet in de muren gaat boren. De grootste risico's lopen de bewoners en gebruikers van talrijke in de jaren zeventig en tachtig gebouwde flats, kantoren, scholen, ziekenhuizen, hotels en fabriekshallen, waar op grote schaal gespoten asbest is gebruikt. ,,Dat was makkelijk aan te brengen en daarom zeer populair als brandwerend materiaal.''

Gespoten asbest is veel zachter dan asbestplaten en verstoft ook makkelijk. Daarom is het materiaal veel gevaarlijker voor de omgeving. Volgens deskundigen is er in Hongarije zo'n 400000 vierkante meter gespoten asbest in gebouwen verwerkt, waarvan de totale verwijderkosten zo'n 6,5 miljoen euro bedragen. De verwijdering, of het volledig van de buitenlucht afsluiten van gespoten asbest in woonflats is daarbij het grootste probleem, omdat de bewoners, die over het algemeen eigenaar van de flats zijn, daarmee moeten instemmen en eraan moeten meebetalen.

Enkele jaren geleden brandde in Boedapest een groot sportstadion af. Dat gebouw zat volgens Kozák vol met gespoten asbest en dat is bepaald niet verantwoord verwijderd. Oorspronkelijk kwam een deel van dat asbest samen met ander sloopmateriaal op een illegale stort terecht. Inmiddels is het asbesthoudende afval wel veilig afgevoerd, maar in de omgeving van het sportstadion kun je volgens hem nog altijd resten terugvinden.

En dan zijn er nog al die gebouwen uit de jaren zeventig die gerenoveerd zijn voor het asbestbesluit van kracht werd. Zoals bijvoorbeeld het ministerie van milieu waar Kozák werkt. Een paar jaar geleden werd het van een modern, fris uiterlijk voorzien. Maar of er toen iets aan het asbest in het gebouw is gedaan? Kozák kijkt twijfelend omhoog naar het plafond en zegt: ,,Daar denk ik liever niet over na. De renovatie was nog voor het asbestbesluit. Het lijkt me uiterst onwaarschijnlijk.''