Buren Irak kunnen hoogstens een gebaar maken

Iraks buurlanden vergaderden gisteren in Istanbul over manieren om een oorlog in Irak te voorkomen. Verder dan een oproep aan Saddam om mee te werken met de VN, konden ze gisteren niet komen.

AMSTERDAM - Een signaal aan hun eigen bevolkingen dat ze alles doen om een onpopulaire oorlog in Irak te voorkomen. Dat leek gisteren het belangrijkste doel van de bijeenkomst in Istanbul van de ministers van buitenlandse zaken van Egypte en vijf buurlanden van Irak.

De zes heren kwamen niet verder dan een gezamenlijke verklaring waarin de Iraakse leider Saddam Hoessein wordt opgeroepen mee te werken met de wapeninspecties van Unmovic, en de afspraak binnenkort in Damascus verder te praten. Om de zaak in balans te houden, werden de inspecteurs van de Verenigde Naties opgeroepen hun werk 'eerlijk en onpartijdig' te doen. Irak klaagt steeds luider over 'arrogant gedrag' van de inspecteurs en organiseert daar burgerprotesten tegen. Gisteren gingen studenten van een technische universiteit in Bagdad de straat op omdat Unmovic hun college had bezocht.

Ondanks ontkenningen van Saoedi-Arabië en Turkije dat de kwestie speelt, hebben zij in Istanbul met Syrië, Iran, Jordanië en Egypte vrijwel zeker gesproken over een aanbod aan Saddam om in ballingschap te gaan. De Turkse minister van buitenlandse zaken zei vooraf weliswaar dat de ministers ,,het niet passend vinden voor een staat om dergelijke scenario's te ontwikkelen voor een andere staat''. Maar woordvoerder Hamid al-Basjati van de sjiitische Iraakse oppositiegroep Sciri in Londen zegt zeker te weten dat ,,een aantal Arabische landen de kwestie met Saddam zelf heeft besproken''. Als eerste deed de minister van buitenlandse zaken van Katar dat volgens hem, in bijzijn van enkele Saoedische functionarissen.

Er is de buurlanden veel aan gelegen een oorlog in Irak te voorkomen, en daarmee het risico van het uiteenvallen van dat land in kleine, etnische staten. Iran, Syrië en Turkije vrezen dat een Koerdische staat in Noord-Irak hun eigen Koerden tot opstanden zal inspireren, en Saoedi-Arabië voorziet grote Iraanse invloed op een sjiitische staat net over zijn grens in het zuiden van het huidige Irak.

Grote zorgen maken allen zich over de stemming in eigen land. In Turkije is tachtig procent van de bevolking tegen een oorlog, en ook in andere landen zijn tegenstanders de straat opgegaan of laten zich op andere manieren horen. De kans dat Saddam of de VS zich veel van de zes zullen aantrekken is klein, en hun oproep lijkt dan ook vooral bedoeld om te tonen dat ze zich inzetten om een oorlog te voorkomen, ook al werken allen -op Syrië na- op de één of andere manier met de VS samen in hun voorbereidingen.

Volgens de Amerikanen, en hun Britse bondgenoten, wordt het signaal van die voorbereidingen in Irak zelf goed begrepen. De Britten melden dat er aanwijzingen zijn dat de Iraakse bevolking zich voorzichtig roert. Vluchtelingen uit Irak zeggen dat er tegen Saddam gerichte graffiti verschijnt op Saddams foto's en standbeelden. Het kalken van leuzen als 'Hoe lang slaapt het Iraakse volk nog?' en 'Weg met Saddam' wordt als gevaarlijk beschouwd gezien de wraakzucht van het regime. De Amerikanen melden dat Saddam het leger laat infiltreren door extra veiligheidsagenten, om de loyaliteit van de troepen te controleren. Hij zou munitie weghalen bij eenheden die hij niet vertrouwt.

Koeweit, dat enkele belangrijke militaire Amerikaanse bases op zijn grondgebied heeft, was gisteren niet in Istanbul vertegenwoordigd. ,,Men wil daar advies geven aan Irak, en Koeweit geeft geen advies aan een land waarmee het geen relaties heeft'', klonk het uit Koeweit.