Is de wet consequent of vol begrip voor omstandigheden?

* Zijn echtparen die noodgedwongen gescheiden leven voor de wet 'gehuwd' of 'ongehuwd'?

Deze vraag werd actueel door de rechtszaak van D. den Os uit Leiden in 2001. Zijn vrouw werd wegens de ziekte van Alzheimer in 2000 openomen in een verpleeghuis. Vanwege de extra kosten wilde Den Os een (hogere) AOW-uitkering voor ongehuwden aanvragen. In de AOW is geregeld dat gehuwden die duurzaam gescheiden leven ieder recht hebben op ongehuwden-AOW. Dit scheelt 550 euro.

,,De Sociale Verzekeringsbank suggereerde dat ik officieel moest scheiden van mijn vrouw'', vertelt Den Os. ,,Pijnlijk, dat wilde ik natuurlijk niet.'' Na veel getouwtrek stapte Den Os naar de rechter. Die gaf hem in 2001 gelijk. De rechter verwees naar een uitspraak van de Hoge Raad uit 1960. Daarin staat dat echtparen ook als duurzaam gescheiden kunnen worden aangemerkt wanneer sprake is van ,,een door geen der echtelieden gewilde toestand'' -zoals bij de ziekte van Alzheimer.

Den Os was zo slim om vooraf te vragen of deze gewijzigde juridische status -van gehuwd naar ongehuwd- gevolgen had voor de rekening van het verpleeghuis (de AWBZ-bijdrage). Nee, zo kreeg hij schriftelijk bevestigd.

Ouderen die Den Os nadeden, kregen wél een hoge rekening, volgens het principe: ongehuwd voor de AOW is ongehuwd voor de AWBZ. En ongehuwde patiënten betalen meer omdat zij geen huis hoeven aan te houden. ,,Maar'', zegt Den Os, ,,in het Bijdragebesluit AWBZ staat dat gehuwden, waarvan de partner nog thuiswoont, de lage bijdragen betalen. Logisch toch?''

Het College voor Zorgverzekeringen wijst naar een zaak bij de Centrale Raad voor Beroep (CRB) uit 1987. In de uitspraak over een AWBZ-kwestie staat dat gelijke begrippen (gehuwd en ongehuwd) in verschillende wetten op dezelfde manier moeten worden uitgelegd. Maar de ouderen wijzen naar dezelfde uitspraak. Er staat namelijk óók in dat rekening gehouden moet worden met omstandigheden. De Raad vond het te ver gaan om een echtpaar voor de AWBZ 'ongehuwd' te noemen, louter omdat het niet op één adres woont. De rechter moet nu uitmaken wie die uitspraak goed interpreteert.