Sportpaleis heeft oog voor details

Weemoed komt met de jaren, maar zat al in het hoofd van Wilfried de Jong toen hij twintig was. Het is de kracht van 'Sportpaleis de Jong', het veelgeprezen programma dat vanavond terugkeert op het scherm.

Van dichtbij zijn ze niet eens zo opvallend, de ogen van Wilfried de Jong. De kale schedel is markanter. De nauwelijks zichtbare bakkebaarden mysterieuzer. Maar toch, die ogen. Ze fascineren, omdat de sportliefhebber weet dat ze niet alleen kijken. Ze zien.

Na een afwezigheid van drie lange seizoenen is 'Sportpaleis De Jong' vanaf vanavond weer terug op de televisie. Het is het enige sportprogramma dat secondenlang een zweetdruppel volgt over het lichaam van zwemmer Marcel Wouda, zonder te vervelen.

Details. Ze winnen aan waarde wanneer ze op de juiste manier gepresenteerd worden. En die gave bezit Wilfried de Jong. De televisiemaker, theatermaker, radiomaker, journalist en schrijver vindt dat 'beeld ook inhoud is'. Alles vertelt immers een verhaal: kleren, gebouwen, zelfs de neus van biljarter Ceulemans.

,,Mensen beleven sport vaak in de sfeer van uitslagen. Ze willen weten of Wennemars de schaatswedstrijd gewonnen heeft, terwijl ik meer geïnteresseerd ben in hoe hij inrijdt en waarom dat bijzonder is.''

,,Sommige televisiecollega's zijn bang om de vorm te veel gewicht te geven. Ik niet. Een van de mooiste onderdelen van het vroegere Sportpaleis was de massagetafel waarop oud-sporters, bijna bloot, over hun lichaam en littekens vertelden. Ik weet zeker dat het de helft van het effect was geweest als ik ze met kleren aan had geïnterviewd.''

,,In een van de nieuwe uitzendingen proberen wij de pijn van de kou in de herinnering terug te roepen. Samen met de wielrenners Erik Breukink en Johan van der Velde beleven wij een legendarische etappe uit de Giro van 1988 opnieuw. Dan moet je het durven om minutenlang alleen die jongens te filmen, ploeterend op die berg, en om in te zoomen op het bandje van de fiets dat door de sneeuw draait of de bijna bevroren druppel aan de neus van Breukink. Dan voelt de kijker de kou veel sneller dan tijdens een gesprek over toen.''

Het zijn niet zonder toeval vaak oud-sporters die de hoofdrol spelen. ,,Als ergens de tijd overheen gaat, wordt het interessanter.'' De Jong praat met nostalgie in zijn stem.

De 'Schipperswerf', het thuishonk van de Rotterdamse watertaxi, is op deze doordeweekse ochtend stil. Niet zonder reden wilde De Jong hier afspreken. Hij houdt van de Maas. Omdat water zo veel verschillende betekenissen kan hebben. Het kan leven zijn, zegt hij, of de dood, of vermoeidheid of een fantasie.

De Jong (Rotterdam, 1957): ,,Ik ben opgevoed in een stad in wederopbouw. De kilometers leegte en de vele zandvlaktes herinner ik me nog goed. Er is veel gebouwd en daardoor verkeerde de stad altijd in opgewonden staat. Het heeft hier nooit omsloten gevoeld, juist ook door het water. Het kan hier nog waaien. Misschien zit dat ook wel in mijn hoofd na 45 jaar.''

,,Op deze plek is de haven allang vertrokken, op dat vergeten kraantje aan de overkant na. De weemoed hangt in deze stad, omdat een paar oude dingen extra opvallen tussen zoveel nieuws. Rotterdam is een moderne stad met een weemoedige kant. Dat herken ik in mezelf.''

Het verklaart zijn twee gezichten. In 'Sportpaleis' weet hij tere momenten te vangen, terwijl hij als helft van het cabaretduo Van Waardenberg en De Jong vooral ruig theater maakte. Hij bekogelde het publiek met vla en werd zelf op zijn hoofd gepoept.

,,In het theater was ons eerste doel de mensen aan het lachen maken. Tv is zo'n ander medium. Humor maken op de buis is het moeilijkste wat er is. Je mist de interactie. Tv leent zich veel beter voor ingetogenheid.''

De Jong houdt van het mooie in de sport. Van de schoonheid van een beweging. Van een verhaal achter het succes. Van de agressie ook die sprinters vlak voor een finale 100 meter uitstralen, 'alsof ze net aan een flesje chemicaliën hebben geroken om zichzelf helemaal gek te maken'.

,,In een portret over schaatsster Barbara de Loor vind ik het prachtig om haar op natuurijs met een oude filmcamera op te nemen. Dat geeft een andere kleur, een andere diepte en scherpte waardoor het net een jeugdfilmpje lijkt. Maar ik schuw het journalistieke niet en stel haar ook vragen over haar opgave tijdens het Europees kampioenschap.''

,,Is het weemoed dat ik graag pakken draag? Is het weemoed dat ik oude auto's mooier vind dan nieuwe? Ik heb ook gewoon teletekst aanstaan op pagina 101 en 601. Ik hou van de snelweg. Ik loop echt niet huilend rond, jammerend dat vroeger alles beter was. Maar de weemoed die normaal met de jaren komt, alleen bij mij al sinds mijn twintigste in mijn hoofd zit, geeft wel diepte aan mijn werk.''

Sportpaleis De Jong, vanavond 20.55 uur, VPRO, Nederland 3.