Balkenende wil eerst een rondje 'verkennen'

DEN HAAG - Het CDA staat onder druk van andere partijen snel een kabinet te vormen met de PvdA. Maar de leider van de grootste partij, Balkenende, voelt er niets voor om daar al meteen op aan te koersen.

Dat bleek uit uitlatingen van Balkenende, gisteren na fractieberaad over de verkiezingsuitslag. ,,Die valt niet één op één te vertalen in een CDA-PvdA-coalitie. Je moet de kiezer natuurlijk serieus nemen, maar dat geldt ook ten aanzien van het inhoudelijke verhaal. En daarvoor zijn meer mogelijkheden.''

Het CDA wil eerst een 'verkenner', die de verschillen en overeenkomsten tussen partijen die kunnen deelnemen aan een kabinet in beeld moet brengen. Als dat klaar is, kan de Kamer er een debat over houden. Daarna kunnen onder leiding van een informateur onderhandelingen beginnen over een regeerakkoord.

De PvdA legt zich neer bij zo'n aanpak. Maar partijleider Bos wil wel dat Balkenende snel 'kleur bekent' en aangeeft met welke partij(en) hij een coalitie wil vormen. ,,Als Balkenende niet met de PvdA wil, moet hij het zeggen en niet te veel tijd verspillen.''

,,Zo'n coalitie is het meest voor de hand liggend'', vindt ook VVD-leider Zalm. Hij ziet voor zijn partij een rol in de oppositie. Voor een verkenner en een debat voor een informateur wordt aangesteld, voelt Zalm niets. ,,Tijdverlies'', vindt hij.

Ook zijn LPF-collega Herben maakt zich op voor de oppositie. ,,Het CDA en de PvdA moeten eerst proberen tot elkaar te komen'', zei hij. Eventueel is de LPF bereid mee te doen aan een kabinet met het CDA. Maar dan moet Balkenende eerst excuses maken voor zijn uitspraak dat samengaan met de LPF voor de kiezer niet geloofwaardig is.

De CDA-leider kan vergeten dat D66 bereid is toe te treden tot een kabinet. ,,Noch met CDA en PvdA, noch met CDA en VVD'', zei kamerlid Dittrich, die gisteren werd gekozen als opvolger van De Graaf. Debutante Lousewies van der Laan, de gedoodverfde nieuwe D66-leider, stelde zich niet kandidaat.

Koningin Beatrix heeft gisteravond al drie vaste adviseurs bij kabinetsformaties geraadpleegd: Tjeenk Willink, vice-president van de Raad van State, en de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer, Braks en Weisglas.

Of die laatste kamervoorzitter blijft, is onzeker. Het CDA denkt nog of het een kandidaat naar voren zal schuiven. Bos heeft zijn PvdA'ers gevraagd bij hem te melden als ze belangstelling hebben voor die functie. Aan de hand daarvan beslist hij of de fractie iemand voordraagt.