CDA moet rekening houden met achterban

DEN HAAG - CDA-leider Jan Peter Balkenende kijkt wat geïrriteerd. Hij ontkent dat de verkennende fase die het CDA nu wil inlassen, is bedoeld om zijn achterban te laten wennen aan een ommezwaai naar de PvdA. ,,Wij spelen geen spelletje.''

Balkenende heeft net uitgelegd waarom het CDA een informateur wil, die op een rijtje moet zetten wat de verschillen tussen de partijen zijn. Dat wekt verwondering. Na de campagne kan elke geïnteresseerde kiezer de verschillen en overeenkomsten op een rijtje zetten. En de verkiezingsuitslag lijkt duidelijk genoeg: het CDA wilde met de VVD, maar samen hebben ze geen meerderheid. Het CDA is met 44 zetels de grootste, de PvdA boekt een enorme winst, van 23 naar 42 zetels. CDA en PvdA hebben een meerderheid en vaker samen geregeerd. Dus wat is er er eenvoudiger dan aan te koersen op een centrum-linkse coalitie?

Maar Balkenende spreekt over een 'zeer gecompliceerde situatie', die niet automatisch duidt op een kabinet met de PvdA. ,,Die één op één-relatie is er niet'', zei hij in het debat na de verkiezingen. Want een coalitie van CDA, VVD en D66 heeft óók een meerderheid. Die optie wil het CDA openhouden -omdat de partij 'voor de inhoud gaat'. De LPF noemt Balkenende niet.

Balkenende heeft zich in de campagne hard afgezet tegen de PvdA. Inhoudelijk noemt hij de koers onduidelijk en acht de partij nog niet klaar om te regeren. ,,Dat moeten we maar niet doen'', waarschuwde hij voor de verkiezingen. Gezien die reserves zou het ongeloofwaardig zijn daags na de verkiezingen de PvdA in de armen te sluiten. Daaruit zou de kiezer maar concluderen dat al die kritiek verkiezingspraat was.

De CDA'ers, die zo prettig hebben samengewerkt met de VVD, moeten rekening houden met hun achterban. Uit een onderzoekje deze week van de EO bleek dat twee derde van de regionale CDA-bestuurders 'over rechts' wilde en een derde 'over links'. Met het oog op die aanhang, kan het CDA wel tijd gebruiken om een eventuele draai te maken. Te snel afstappen van de voorliefde voor centrum-rechts zou de aversie tegen een andere keus kunnen versterken. Dat moet de top voorkomen. In de fractie is de weerzin tegen regeren met de PvdA groot. PvdAers hebben zich jarenlang arrogant opgesteld tegenover CDA'ers en dat staat hun nog helder voor de geest.

De christen-democratie wordt nu arrogantie verweten. Ze lijkt de overwinning van de PvdA te negeren -terwijl Balkenende bij de vorige formatie de keus voor de LPF juist rechtvaardigde door te wijzen op haar enorme zege. Het zou van sportiviteit getuigen nu de tegenvaller te accepteren en verder te gaan met de PvdA, die van de kiezer ruim voldoende steun heeft gekregen.

De keuze om alle opties te laten onderzoeken, kan het CDA kwetsbaar maken. De VVD ziet er niets in en kiest voor de oppositie, D66 eveneens. Concludeert de informateur dat een kabinet van CDA, VVD en D66 de meeste kansen heeft, dan zal het CDA goed moeten praten om hen te overtuigen. Dat maakt de onderhandelingspositie er niet sterker op. Datzelfde risico dreigt als de informateur de meeste mogelijkheden ziet met de PvdA. Die partij gunt het CDA nu nog wel wat tijd -wetend dat ze daar later alleen maar van kan profiteren.