Klonen is meer dan verwerpelijk

Het Amerikaanse kloneringsbedrijf Clonaid denkt dat ze de mens uiteindelijk onsterfelijk kan maken. Klonen is echter een grootschalig experiment met mensenlevens. En daarvoor bestaat geen enkele rechtvaardiging.

Ondanks de vele meningsverschillen en soms eindeloze discussies bestaat er in de ethiek een gouden gebod dat iedereen onderschrijft. 'Wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.' Nu de discussie over de voors en tegens van klonen in alle hevigheid is losgebarsten, wordt het kennelijk tijd om een andere, reeds lang bestaande waarheid, expliciet te formuleren: 'medische experimenten met of op mensen zijn niet toegestaan, tenzij er een dringende noodzaak voor is'.

Wellicht kunnen we dit naast het gouden gebod 'het ijzeren verbod' noemen omdat bij overtreding een van onze fundamenteelste waarden in het geding is, namelijk de (bescherm)waardigheid van de mens.

De nazi's hebben in en buiten de concentratiekampen dit verbod op grote schaal overtreden en met de nieuwe kloontechnieken dreigt dit weer te gebeuren, zij het voorlopig op kleinere schaal.

Er kan geen twijfel over bestaan dat het bij klonen om een experiment gaat. Wat men najaagt is de perfecte kloon, de kloon die volslagen identiek is aan zijn origineel. Het probleem is dat een dergelijke identiteit nooit vast te stellen is. Twee dingen zijn per definitie identiek als er geen verschillen zijn, maar wanneer we, na enig onderzoek, geen verschillen hebben geconstateerd, wil dat niet zeggen dat er geen verschillen naar boven kunnen komen bij zorgvuldiger en langduriger onderzoek. In de praktijk stelt men geen identiteit vast maar beslist men op een bepaald moment (maar) dat twee zaken identiek zijn.

Dit lijkt muggenzifterij maar dat is het niet. Juist bij het klonen kunnen kleine verschillen tussen origineel en kloon vergaande gevolgen hebben. Het kloonschaap Dolly kampt met vroegtijdige verouderingsprocessen (reumatoïde artritis) en is kennelijk toch niet helemaal identiek aan zijn origineel. Het heeft een tijd geduurd voordat we daar achter kwamen.

Om vast te stellen of het klonen van mensen succesvol is, zal men bij een grote groep kloonmensen de levensloop moeten volgen om te bepalen of de kans op afwijkingen significant verschilt van die van hun originelen. Men heeft dus minimaal een gemiddeld mensenleven aan onderzoekstijd nodig maar eigenlijk natuurlijk veel langer.

Dit alles betekent maar een ding: het klonen van mensen betekent een grootschalig medisch experiment met mensenlevens.

Daar komt nog bij dat dit experiment groot menselijk lijden kan veroorzaken en ethisch onaanvaardbare gevolgen met zich mee kan brengen. Stel dat bij de eerste mensenklonen vroegtijdige verouderingsverschijnselen optreden, dat een kind van zestien bijvoorbeeld het lichaam van iemand van vijftig heeft. Wie gaat uitleggen dat er is geëxperimenteerd en dat het niet helemaal gelukt is?

En dat is niet het enige. Aangezien volgens de moderne wetenschap alle geestesprocessen lichamelijk verankerd of bepaald zijn, is er naast lichamelijke afwijkingen een gerede kans op geestelijke afwijkingen. Het probleem wordt nog prangender als dergelijke afwijkingen leiden tot maatschappelijk onaangepast of zelfs misdadig gedrag. Wie moeten we voor dergelijk gedrag verantwoordelijk houden of bestraffen? De arts die deze kloon heeft voortgebracht? De staat die het toegestaan heeft? De opdrachtgever? De kloonmens zelf? Dergelijke vragen komen op als je 'Het monster van Frankenstein' leest. Ze zijn het niveau van de literaire fictie ontstegen.

De belangrijkste vraag in deze discussie is of er een dringende noodzaak voor een dergelijk experiment met mensenlevens is. Als het om een kinderwens gaat, zijn er alternatieven. Ik zie weinig noodzaak om met dure technieken replica's van onszelf te maken terwijl er miljoenen kinderen zijn die in derdewereldlanden in erbarmelijke omstandigheden leven en met adoptie geholpen kunnen worden.

De dringende noodzaak die het experimenteren met mensenlevens nog zou kunnen rechtvaardigen, vinden we zeker niet bij de website van het inmiddels beroemde bedrijf Clonaid. Integendeel, we treffen slechts ethisch verwerpelijke ideeën en kortzichtigheid aan. Bij Clonaid staan er al meer dan tweeduizend mensen op de wachtlijst die elk ruim 200000 Amerikaanse dollars willen betalen voor een kloon van zichzelf of van een geliefde.

Wanneer mijn Ikeastoel kapot is, kan ik bij Ikea een nieuwe bestellen. Wanneer een geliefde overlijdt, hopen mensen bij Clonaid kennelijk vroeger of later een duplicaat te kunnen krijgen. ,,Ach ja, mijn vrouw is bij een auto-ongeluk om het leven gekomen maar ik heb al een nieuwe besteld.''

Wat zal er nog van intermenselijke zorg en solidariteit overblijven wanneer klonen van mensen op grote schaal wordt gepraktiseerd?

Sommige mensen, waaronder de leiding van Clonaid, menen dat klonen hun de persoonlijke onsterfelijkheid kan brengen. ,,Als we eenmaal in staat zijn om exacte replica's van onszelf te klonen, dan is de volgende stap het overplaatsen van ons geheugen en onze persoonlijkheid in onze nieuw gekloonde hersenen. Dan is het mogelijk om echt voor eeuwig te leven'',

zo staat er op de website van Clonaid.

De verbanning van de dood en het eeuwige leven voor miljoenen mensen lijkt een goede rechtvaardiging voor het op kleine schaal experimenteren met mensen. 'Lijkt', want persoonlijke onsterfelijkheid kan niet via klonen bereikt worden, nu niet en in de toekomst ook niet. Via een eenvoudig gedachte-experiment kunnen we dat inzien.

Wanneer ik een kloon van mezelf kan laten maken, kan ik er ook twee laten maken. Wanneer ik mijn geheugen en persoonlijkheid van mijn lichaam naar een kloon kan overbrengen, kan ik het ook naar twee klonen overbrengen. In welke van de twee 'alter ego's' ben ik dan terechtgekomen? Aangezien ze beiden identiek zijn, moet ik in allebei of geen van beiden zitten. Als ik in allebei zit, dan zou dat tot absurditeiten leiden.

Als alter ego 1 in een Amsterdams zwembad zit en alter ego 2 op de Veluwe overvallen wordt, dan zou ik tegelijkertijd badgasten in een warm zwembad en overvallers in een koud bos waarnemen en zou ik tegelijkertijd ontspannen en in angstige paniek zijn. Dat is in tegenspraak met de ondeelbaarheid van ons bewustzijn.

Conclusie: elk nieuw alter ego dat op die manier tot stand komt, is een nieuw persoon met een nieuw bewustzijn, ook al is hij qua gedrag en uiterlijk op geen enkele manier van het origineel te onderscheiden. Onsterfelijkheid bereiken via klonen is dus onmogelijk.

Alles overziende kunnen we maar een conclusie trekken: klonen van mensen betekent een schending van het verbod op het uitvoeren van medische experimenten op mensen zonder dat daarvoor een dringende noodzaak bestaat.