Amerika en de doodstraf

Of de motieven van de Republikeinse gouverneur van de Amerikaanse staat Illinois, George Ryan, alleen maar zuiver waren, is niet boven alle twijfel verheven. De gouverneur is verwikkeld in een corruptieschandaal dat zijn politieke carrière heeft verwoest, en tegenstanders beweren dat hij met zijn daad zijn aangetaste imago wilde opvijzelen.

Maar dan nog kan de gewetensnood waarin de man verkeerde zeer wel echt zijn en een belangrijke rol hebben gespeeld bij zijn besluit om alle 156 doodvonnissen in zijn staat om te zetten in levenslange celstraffen en vier terdoodveroordeelden vrij te laten. En alle twijfel doet niets af aan het feit dat de gouverneur met dit besluit een helder signaal heeft gegeven aan al die andere 37 staten die naast Illinois nog de doodstraf kennen.

De feiten in Illinois logen er niet om. Dertien terdoodveroordeelden in de staat moesten sinds 1999 worden vrijgelaten omdat zij onschuldig bleken, let wel, niet vanwege vormfouten of ondeugdelijke bewijsvoering, maar omdat studenten in de journalistiek onomstotelijk hadden aangetoond dat ze onschuldig waren. Dat zegt iets over de slordigheid van de justitiële gang van zaken in deze Amerikaanse staat. Waarbij bedacht moet worden dat het niet gaat om diefstallen of inbraken, maar om zaken van leven en dood.

Uit onderzoek, ingesteld door Ryan, bleek verder dat veel van de terdoodveroordeelden een uitermate slechte verdediging kregen, dat de dodencellen werden bevolkt door relatief veel te veel zwarte Amerikanen en dat iemand die op het platteland schuldig bevonden werd aan moord, vijfmaal zoveel kans had de doodstraf te krijgen als iemand die in de stad Chicago een moord had gepleegd. Deze bevindingen doen het ergste vrezen voor andere Amerikaanse staten, die vergelijkbaar zijn met Illinois, waar de rechtsgang niet principieel hoeft te verschillen van die in Illinois, maar die niet onderzocht zijn.

Daarom ook verdient de oproep van de Democratische senator Russ Feingold om te komen tot een landelijk onderzoek naar de doodstraf, en een moratorium op executies tot de resultaten daarvan bekend zijn, een nationale ondersteuning in de VS. En is de reactie van het Witte Huis in Washington, dat meedeelde dat president George W. Bush een warm voorstander blijft van de doodstraf, even kwetsend als teleurstellend.