Beleggingshypotheek: verstandig of niet?

Toen in de tweede helft van de jaren negentig de aandelenkoersen tot ongekende hoogten stegen, leek het banken en verzekeraars een goed plan om een beleggingshypotheek te introduceren . Nu de koersen de afgelopen twee jaar zijn gehalveerd, staat de beleggingshypotheek onder druk.

De doorsneehouder van de meest voorkomende vorm van beleggingshypotheek hoeft zich echter geen zorgen te maken . De hypotheeksom hoeft namelijk pas in de toekomst uitbetaald te worden en er zullen nog wel wat toppen en dalen op de financiële markten volgen. Als de eindsom uiteindelijk maar voldoende is om de schuld af te lossen.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft wel haar bezorgdheid uitgesproken over de houders van een beleggingshypotheek die niet vermogend genoeg zijn om 'onvoorziene' tegenvallers op te vangen. Bij perikelen zoals echtscheiding, waarbij de schuld dient afgelost te worden, zo stellen zij, kan degene met een beleggingshypotheek wel eens aan het kortste eind trekken.

Hier is enige nuancering op zijn plaats. Want wat is eigenlijk een beleggingshypotheek? Dé beleggingshypotheek bestaat niet, het gaat hier om een verzamelnaam. Het kan gaan om een lening gekoppeld aan een kapitaalverzekering op basis van beleggingen. Het kan ook gaan om een lening met een afzonderlijke effectenportefeuille waarbij de consument zelf bepaalt op welke wijze en op welke termijn hij de aangegane schuld terugbetaalt. Tot slot kunnen koppelingen van de leningen met overlijdensrisico, of met een kapitaalverzekering het aantal mogelijkheden weer verder vergroten.

De meest voorkomende vorm is een lening gekoppeld aan een kapitaalverzekering op basis van beleggingen, meestal in de vorm van een fonds. Bij deze vorm kozen maar weinig mensen voor een fonds met een 100 procent belegging in aandelen. Meestal is er sprake van mixfondsen, waarbij het bedrag ter wille van risicospreiding is verdeeld over diverse segmenten zoals: aandelen over verschillende landen en sectoren, liquiditeiten, vastgoed en/of obligaties.

Meer moeilijkheden kunnen ontstaan bij een lening met een afzonderlijke effectenportefeuille. De waarschuwing van de AFM geldt dan ook met name voor de 'onvoorziene gevallen' bij houders van een hypotheek met afzonderlijke effectenportefeuille: hier kan het opgebouwde kapitaal in tijden van lage beurskoersen onvoldoende blijken.

Maar wie voor de nieuwe woning een overwaardehypotheek heeft afgesloten kan ook benadeeld worden als de beleggingsresultaten tegenvallen. Bij een overwaardehypotheek wordt de overwaarde belegd door de bank. Vervolgens wordt dit vermogen voor een deel gebruikt om de hypotheek af te lossen en voor een ander deel om de maandlasten te verlagen. Het verschil met een gewone beleggingshypotheek is dat de consument afhankelijk is van het vermogen om de maandlasten te kunnen betalen. En dat vermogen kan zo snel dalen dat het onvoldoende is om de (verlaagde) maandlasten op te brengen. De oplossing is dan om geen geld te onttrekken aan het vermogen. Hierdoor zullen wel de maandlasten stijgen.