De wasserette is duur

Natuurlijk, uiterlijk is slechts de buitenkant. Maar aan de manier waarop mensen zich presenteren, valt af te lezen tot welke subcultuur zij zich rekenen. Uiterlijk en identiteit zijn verboden. Aflevering 7: dakloze met designbril.

Zes dagen per week loopt Andrej (34) naar zijn werk, een wandeling van veertig minuten. Er is weinig bijzonders aan hem te zien. Daar loopt een doorsnee-dertiger met gemillimeterd haar en een modieuze bril, de onafscheidelijke canvas rugzak op de rug, spijkerbroek en stevige schoenen. Niemand kijkt naar hem.

Tot Andrej zijn rugzak neerzet bij de ingang van een Albert Heijn en zijn stapel daklozenkranten tevoorschijn haalt. De Russische Andrej is dakloos en zonder inkomen. Hij is illegaal in Nederland. Elke dag spelt hij een kartonnetje op zijn borst: Ik zoek kamer. Dan is zijn werkdag weer begonnen. Hij staat er dertig uur per week: maandag tot donderdag van 16.00 tot 20.00 uur, vrijdag en zaterdag de hele dag.

,,Ik weet niet of het belangrijk is hoe je er uitziet in mijn beroep'', zegt hij. ,,Ik probeer gewoon mezelf te zijn. Ik zou nooit een broek vies laten worden om medelijden op te wekken, of een oude jas aantrekken om er zielig uit te zien. Maar dat ik er niet uitzie als de klassieke dakloze, dat besef ik wel.''

Andrej kwam drie jaar geleden naar Nederland en leeft hier illegaal. Hij bracht zijn dromen mee: geld verdienen, een nieuwe start maken, het rijke Westen zien en -de grootste droom van allemaal- fotograaf worden. Het bleek allemaal niet zo eenvoudig en nu is hij beland voor die Albert Heijn, waar hij zonder spoor van opdringerigheid zijn koopwaar omhoog houdt. De afgelopen jaren zag je in Nederland meer daklozen als Andrej opduiken: afkomstig uit Oost-Europa, goedgekleed, met een bijna intellectuele uitstraling.

,,Ik werkte na mijn aankomst in Nederland eerst op een boerderij in Groningen. Zwart werk, zwaar werk. We moesten twaalf uur per dag aardappelen rapen. En tulpenbollen. Daarna heb ik zwart gewerkt op het Waterlooplein in Amsterdam en op de Zwarte Markt in Beverwijk. Maar het was moeilijk om werk te vinden. Je moet contacten hebben.''

Nu heeft hij het over een andere boeg gegooid: 's ochtends zit hij sinds anderhalf jaar op Nederlandse les, 's middags verkoopt hij de daklozenkrant. ,,Ik wil zo graag dat het lukt om in Nederland te blijven. Ik ben bereid tot alles, zolang het maar niet crimineel is. Ik besloot: als ik de taal niet leer, heb ik geen toekomst. Deze morgen had ik weer examen. Het ging goed.'' Hij accepteert de bijbehorende armoede. Welke werkgever zit te wachten op een zwartwerker die vrij wil om zijn huiswerk te doen of naar school te gaan?

Kleding hoeft niet duur te zijn. ,,De schoenen kostten tweedehands op de markt 10 euro. De jas en broek komen van het Waterlooplein. Het duurste is de wasserette: wel 6 euro per keer, inclusief drogen. De bril is een mooi verhaal. Ik had een bril van 2 euro gevonden op de markt. Maar de opticien raakte de glazen kwijt. Dat was de fout van de koerier. Ik mocht gratis een nieuwe bril uitzoeken. Dus toen nam ik een mooie, van meer dan 100 euro.''

Hij neemt elke dag een telefoonboek mee naar zijn ventplaats om op te zitten. ,,Tegen de kou. Als het heel koud is, ga ik er zelfs op staan. Ik trek dan drie jassen en drie paar sokken aan. Maar nog had ik het koud.''

Andrej oogt kerngezond. ,,Je moet veel aan je conditie doen, want het is heel zwaar om vier uur achter elkaar te staan. Daarom loop ik elke dag. Soms ga ik, hoe heet dat ook alweer, hardlopen in het Vondelpark.''

Hij is zelfs te dik. ,,Dat komt omdat er zoveel Nederlanders zijn die me mee uit eten willen nemen. Ze komen op me af en bieden het aan. Vooral het praten vind ik leuk. Ze bieden ook aan om een kamer te zoeken. Maar daar hoor ik nooit meer iets van.''

Feitelijk is hij niet echt dakloos, nog niet. Hij woonde lange tijd ,,bij studenten'' en mocht daarna een etage bewonen die binnenkort verbouwd gaat worden. Maar als de aannemer komt, moet hij weg. ,,En dan heb ik niets meer.''

In zijn tas zitten zijn foto's, in een versleten papieren zakje van de Hema. ,,In de winter werk ik alleen maar. Dat is het beste seizoen. Ik probeer een beetje geld te sparen. In de zomer fotografeer ik. Ik zoek de schoonheid van mensen op straat. Dan kijk ik net zo lang door mijn viewfinder tot er iets gebeurt op straat. De filmpjes koop ik bij de Hema, als ze in de aanbieding zijn. Alleen de beste foto's laat ik afdrukken. Ook bij de Hema, want die is het goedkoopst. Ik zou wel zelf in de doka willen staan. Maar tijd is geld. Dat gaat niet.''