Roemrucht Bolsjoi op de schop

Het Nederlandse Introdans treedt deze week als eerste buitenlandse gezelschap op in het nieuwe zustergebouw van het Bolsjoi Theater in Moskou, dat in november de deuren opende. De nieuwbouw markeert een belangrijke fase in de reconstructie van het Bolsjoi Theatercomplex. Deze zomer sluit het oude Bolsjoi voor de eerste grondige renovatie in bijna anderhalve eeuw.

Alles oogt oud en versleten, de scheuren zitten in de muren en de vloeren splinteren en kraken. Van het tonnen wegende theaterdoek waar nog steeds hamer en sikkel opstaan, hangt het goudstiksel er los bij. Toch ademen de ruimtes van het Bolsjoi Theater sfeer. De ruimtes onder het podium, vol met kabels en katrollen, ruiken op z'n negentiende eeuws naar kattenpis. Een van de schuldige muizenvangers schiet haastig weg.

Boven in de balletkleedkamers hangen wat artiesten bij de repetitieschema's rond. Wie even doorloopt, kan achter stapels decormateriaal de bases zien van twee vroeg negentiende eeuwse Dorische zuilen. Zij maken deel uit van het oorspronkelijke bouwplan van het theater. Nu zijn ze echter een van de grootste obstakels voor de start van de renovatie.

,,Al jaren wachten we op toestemming om het toneel uit te breiden tot ver achter die zuilenrij. Er is soms bijna geen plaats voor de artiesten aan de zijkant van het toneel'', zegt woordvoerster Katja Novikova. ,,Het Bolsjoi staat als het ware op een eiland.''

Het theater, aanvankelijk privaat, werd in 1776 gesticht door prins Oeroesov. Toen het zijn huidige vorm kreeg, na de twee grote branden in 1805 en 1853, was het een van de mooiste en modernste theaters ter wereld. De akoestiek, mede gevormd door de 'komvorm' van zaal en podium, was beroemd. Alleen de Scala in Milaan was groter. Maar in de anderhalve eeuw daarna is weinig gedaan, behalve wat restauratie en herstelwerkzaamheden na de bom die in 1941 de foyer vernietigde. ,,De elektriciteit is hier zelfs nog 120 volt'', aldus Novikova. ,,De techniek is ongeschikt voor de modernste spektakels.''

De sovjetministerraad besloot al in 1987 het Bolsjoi (letterlijk: het grote) Theater te reconstrueren. Om de staf van 2500 man - goed voor meer dan 300 optredens per jaar - een tijdelijk onderkomen te bieden, werd in 1995 begonnen met de bouw van het zustertheater aan de zijkant van het Theaterplein. Dat is afgelopen november geopend en heeft 950 zitplaatsen, de helft van het oude. ,,Eerst wilden ze het oude Bolsjoi drie jaar sluiten, maar dat zou een ramp zijn voor de artiesten'', zegt Novikova. ,,Het huidige plan is een lange zomersluiting vijf jaar achtereen. Deze zomer beginnen ze met de garderobes, foyer en ondergrondse ruimte, als de bouwvergunning er komt.''

Het nieuwe Bolsjoi is via een ondergrondse gang en een nieuwe administratief gebouw met het oude verbonden. Hier is de sfeer luxe, met veel marmer en een atrium dat de gevel van het zeventiende-eeuwse Sjerbatov-huis - opgenomen in de nieuwbouw - mooi doet uitkomen. Aan het complex is tot nu toe ongeveer 400 miljoen dollar gespendeerd, de reconstructie is geraamd op 200 miljoen dollar.

De programmering in het nieuwe Bolsjoi zal moderner en internationaler zijn. Naast nationale opera's, balletten en concerten, krijgen ook de opera's van Verdi een kans. In de nieuwe repetitiezaal werkt regisseur Dmitri Tsjerniakov aan de opera 'The Rake's Progress' van Igor Stravinsky met een deel van het vaste koor. Het is een van de hoogtepunten van het eerste seizoen.

De theaterzaal krijgt ondertussen een laatste schoonmaakbeurt. Vanavond hoog bezoek: president Poetin neemt zijn gast, de Armeense president, mee naar een concert. ,,De techniek, licht en geluid zijn hier fenomenaal'', aldus Novikova. ,,We zijn opnieuw het beste theater in Rusland.''